-Radikal Humanotolojik Hümanizm Üzerine Bir Deneme- Giriş: İnsan kendisine verilmiş değildir İnsanlık tarihini yalnızca medeniyetlerin, devletlerin, dinlerin, ekonomik sistemlerin ve siyasal kurumların tarihi olarak okumak yeterli değildir. Bu tarih aynı zamanda insanın kendi varoluşu üzerindeki iradesini başka güçlere devretmesinin, kendi bedenini, düşüncesini, emeğini, cinselliğini ve geleceğini başkalarının belirlemesine razı olmasının tarihidir. İnsan, kendisini tanımlayan, yöneten, sınırlayan ve kendisine nasıl yaşaması gerektiğini söyleyen otoritelerin nesnesi haline getirildiğinde kendi varoluşuna yabancılaşır. Başkalarının onun adına düşünmesi, konuşması, karar vermesi, inanması, sevmesi ve yaşaması normalleştirilir. Böylece insan, kendi hayatının öznesi olmaktan çıkarak başkalarının kurduğu düzenin işlevsel bir unsuruna dönüştürülür. İnsanlık tarihinin temel çelişkilerinden biri, insanın kendi dünyasını kurabilecek düşünsel, yaratıcı ve dönüştürücü kapasiteye sahip olmasına rağmen kendi varoluşunun anlamını ve yönünü belirleme hakkını sürekli olarak başka otoritelere bırakmasıdır. Tanrılar, kutsal metinler, dinî kurumlar, devletler, ideolojiler, gelenekler ve toplumsal normlar insanın nasıl yaşaması gerektiğini belirleyen güçlere dönüşmüştür. İnsan, kendi hayatının anlamını kuran bir varlık olmak yerine kendisine önceden verilmiş anlamların taşıyıcısı haline getirilmiştir. Radikal humanotolojik hümanizm, insanı bu tarihsel ve varoluşsal yabancılaşmadan hareketle yeniden düşünür. İnsanı değişmez bir özün, önceden belirlenmiş bir kaderin veya aşkın bir iradenin ürünü olarak değil, oluş halinde bulunan bir varlık olarak ele alır. İnsan kendisine verilmiş, tamamlanmış ve değişmez bir varlık değildir. Doğayla, bedenle, tarihle, kültürle, bilgiyle, arzuyla, iradeyle ve diğer insanlarla ilişkisi içinde oluşur. Ancak insan yalnızca kendisini çevreleyen koşulların edilgen ürünü de değildir. Kendi oluşuna katılır, kendi oluşunu yapar, kendisini dönüştürür ve varoluşuna yeni imkânlar kazandırır. Humanotolojik hümanizmin kurucu tezi budur: İnsan kendi oluşunun failidir. Bu önerme, insanın hiçbir koşula bağlı olmadan kendisini yaratabileceği anlamına gelmez. İnsan doğanın, bedenin, tarihin ve toplumsal ilişkilerin içindedir. Doğduğu dünyayı, biyolojik koşullarını ve geçmişini istediği gibi seçemez. Fakat bu koşullar insanın bütün varoluşunu önceden belirlemez. İnsan kendisini kuşatan dünyayı yorumlayabilir, sorgulayabilir, değiştirebilir ve kendi yaşamına yeni yönler verebilir. İnsanın özgürlüğü, koşulsuz bir egemenlik değil, koşullar içinde kendi oluşuna katılabilme ve onları dönüştürebilme kapasitesidir. İnsan ne yalnızca kendisine verilmiş olanın ürünüdür ne de değişmez bir varoluşun mahkûmudur. İnsan oluş halindedir. Kendisini yeniden düşünür, yeniden kurar ve yeniden anlamlandırır. Kendi varoluşunun sorumluluğunu üstlenmesi, insanın özgürleşmesinin temel koşuludur. Humanotolojik hümanizm: İnsan üzerine değil, insanın oluşu üzerine düşünmek Humanotoloji, hümanizmin karşısında veya ondan bağımsız yeni bir insan ideolojisi değildir. Kaynağını hümanist düşünceden alır; ancak insanı yalnızca soyut bir değer, ahlaki bir ideal veya siyasal hakların öznesi olarak ele almakla yetinmez. İnsanın nasıl oluştuğunu, kendi oluşuna nasıl katıldığını, doğayla ve kültürle ilişkisini nasıl kurduğunu, düşünce ve iradesini nasıl geliştirdiğini ve özgürlüğünü hangi koşullarda gerçekleştirebildiğini araştırır. Humanotoloji, insanın varoluşunu dinamik, tarihsel, bedensel, ilişkisel ve dönüşebilir bir süreç olarak kavrar. İnsan, önceden belirlenmiş bir insanlık modeline uymak zorunda değildir. İnsanlaşma da herkesin ulaşması gereken ideal bir insan tipinin gerçekleştirilmesi değildir. İnsanlaşma, insanın kendi oluşuna katılması, kendisini geliştirmesi, başkalarının varoluşuna saygı göstermesi ve özgürlük imkânlarını genişletmesidir. Humanotolojik yaklaşımda insanın oluşu doğadan koparılamaz. İnsan doğanın dışında veya üzerinde konumlandırılamaz. Bedeni, biyolojik ihtiyaçları, duyguları, arzuları ve kırılganlıkları insan varoluşunun ayrılmaz boyutlarıdır. İnsan doğayla ilişkisi içinde oluşur; kültür, bilgi ve toplumsal ilişkiler aracılığıyla kendisini geliştirir. Doğa ve kültür, insanın oluşunu birbirinden kopuk biçimde açıklayan iki ayrı dünya değildir. İnsanın oluşu aynı zamanda ilişkisel bir süreçtir. İnsan diğer insanlarla, canlılarla, çevresiyle ve tarihsel dünyasıyla kurduğu ilişkiler içinde kendisini gerçekleştirir. Ancak ilişkisel olmak, bireyselliğini başkalarına teslim etmek anlamına gelmez. İnsan hem kendisi olabilmeli hem de başkalarıyla ortak bir dünya kurabilmelidir. Kendi özgürlüğünü gerçekleştirmek, diğer insanların özgürlüğünü ortadan kaldırmayı gerektirmez. Humanotolojik hümanizmin amacı, insanı yeni bir mutlak hakikatin, ideolojinin veya otoritenin hizmetine sokmak değildir. Amaç, insanın kendi oluşunu özgürce gerçekleştirebileceği varoluşsal, düşünsel ve toplumsal koşulları geliştirmektir. Özgürlük ve irade: İnsan kendi varoluşunun failidir Özgürlük, insanın kendi oluşunun faili olmasının temel koşuludur. Ancak özgürlüğü yalnızca dışsal yasakların ortadan kaldırılması veya bireyin istediğini yapabilmesi olarak tanımlamak yeterli değildir. Özgürlük, insanın kendi varoluşuna katılabilmesi, kendi hayatının yönünü belirleyebilmesi, düşüncesini geliştirebilmesi ve kendisini dönüştürebilmesidir. İrade, bu oluşsal failiyetin önemli bir boyutudur. İnsan iradesi yalnızca bilinçli kararların toplamı değildir. Bilinçli ve bilinçdışı süreçler, arzular, duygular, deneyimler, yönelimler ve düşünceler insanın oluş tarzına katılır. İnsan kendi iradesini tarihsel, bedensel ve ilişkisel koşullar içinde geliştirir. Bu nedenle irade, insanın varoluşundan bağımsız bir yeti değil, insanın kendi oluşunu gerçekleştirme biçimidir. İnsanın iradesi, insan üstü ve ötesi hiçbir kurguya devredilemez. İnsan kendi hayatını bütünüyle kontrol edemez. Ancak hayatının bütün anlamının başkaları tarafından belirlenmesine de mahkûm değildir. Kendisine verilmiş kimlikleri, inançları, düşünceleri ve toplumsal rolleri sorgulayabilir. Geçmişiyle ilişkisini değiştirebilir, kendi değerlerini yeniden değerlendirebilir ve geleceğine farklı yönler verebilir. İnsan kendi oluşunun faili olduğu ölçüde kendisini aşabilir. Bu aşma, insanın kendisinden başka bir varlığa dönüşmesi değil, kendisine verilmiş sınırları ve tanımları sorgulayarak yeni varoluş imkânları yaratmasıdır. Özgürlük, bu nedenle yalnızca bir haklar listesi değildir. İnsan olmanın ve insan olarak oluşmaya devam etmenin kurucu koşuludur. Otorite, itaat ve insanın özerkliği İnsanlık tarihinin en köklü tahakküm biçimlerinden biri, bazı insanların diğerleri üzerinde doğal, kutsal veya tartışılmaz bir yönetme hakkına sahip olduğu düşüncesidir. Bu düşünce farklı dönemlerde farklı gerekçelerle savunulmuştur. Kimi zaman kutsallık, kimi zaman gelenek, kimi zaman bilgi, kimi zaman güç, kimi zaman da toplumsal düzen adına insanların itaat etmesi istenmiştir. Oysa hiçbir insan başka bir insan üzerinde doğuştan gelen mutlak bir egemenlik hakkına sahip değildir. Bilgi sahibi olmak yönetme hakkı, güçlü olmak itaat edilme hakkı, yaşlı olmak sorgulanmama ayrıcalığı, kutsal bir makamı temsil etmek ise başkalarının iradesini ortadan kaldırma yetkisi vermez. Otoritenin varlığı ile meşruiyeti birbirinden ayrılmalıdır. Bir kurumun tarihsel olarak var olması, toplum tarafından benimsenmesi veya hukuk tarafından tanınması onun her türlü uygulamasını meşru kılmaz. Otorite, insan özgürlüğünü koruduğu, ortak ihtiyaçları karşıladığı ve kendisini demokratik denetime açık tuttuğu ölçüde anlamlı olabilir. İnsanların ortak yaşamı için oluşturulan kurumların zamanla insanları kendilerine tabi kılan egemenlik mekanizmalarına dönüşmesi kabul edilemez. İtaat, kendiliğinden ahlaki bir erdem değildir. İnsan, kendisine verilen emirlerin ve yaptığı eylemlerin sorumluluğunu üstlenmelidir. Hiçbir otoriteye itaat etmek, insanı kendi eylemlerinin ahlaki sorumluluğundan kurtarmaz. İnsan kendi aklını, vicdanını ve iradesini devre dışı bırakarak ahlaki bir özne olamaz. Radikal humanotolojik hümanizm açısından özgür insan, kendisine söyleneni sorgulamadan yerine getiren değil, düşünerek karar veren, gerektiğinde itiraz eden ve kendi eylemlerinin sorumluluğunu üstlenen insandır. İnsan sözünün sahibidir: Düşünce ve ifade özgürlüğü İnsanın kendi oluşunun faili olması, kendi sözünün de sahibi olmasını gerektirir. Söz, yalnızca iletişim kurmanın aracı değildir. İnsan söz aracılığıyla düşünür, kendisini ifade eder, dünyayı yorumlar ve kendi varoluşunu anlamlandırır. Konuşmak, insanın kendi dünyasına katılmasının ve diğer insanlarla ilişki kurmasının temel yollarından biridir. Hiçbir devlet, din, ideoloji, parti, gelenek, aile veya toplumsal otorite insanın sözünü mülk edinemez. Hiçbir iktidar kendi meşruiyetini sorgulayan düşünceleri susturmayı haklılaştıramaz. Hiçbir aşkın hakikat iddiası eleştiriyi yasaklayamaz. Hiçbir toplumsal çoğunluk farklı düşünenleri sessizliğe mahkûm edemez. İnsan kendi düşüncesini oluşturabilmeli, inançları sorgulayabilmeli, düşüncelerini değiştirebilmeli ve kendi hikâyesini anlatabilmelidir. İfade özgürlüğü yalnızca iktidarın izin verdiği düşünceleri söyleyebilmek değildir. İnsan, iktidarın, dinî otoritelerin, geleneklerin ve çoğunlukların hoşlanmadığı düşünceleri de ifade edebilmelidir. İnsanın sözünün sahibi olması, başkalarının söz hakkını ortadan kaldırma yetkisi değildir. Her insanın düşünme, konuşma, dinleme ve cevap verme özgürlüğü eşit biçimde tanınmalıdır. Bir insanın kendi sözünün sahibi olması, diğer insanların da kendi sözlerinin sahibi olduğunu kabul etmesini gerektirir. İnsan yalnızca başkalarının kendisi hakkında söylediklerinden ibaret değildir. Kendisini kendi sözüyle ifade edebilmelidir.  İnsan cinselliğinin sahibidir: Beden ve erotik özgürlük İnsan özgürlüğünü düşünsel ve siyasal alanla sınırlamak, insanın bedensel varoluşunu ihmal etmektir. İnsan yalnızca düşünen bir zihin değil, aynı zamanda hisseden, arzulayan, haz alan, acı çeken ve diğer bedenlerle ilişki kuran bedensel bir varlıktır. Beden, insanın dışarıdan sahip olduğu bir nesne değil, dünyada bulunma ve var olma biçimidir. İnsan cinselliğinin sahibidir. Bu önerme, insanın kendi bedeni, cinsel arzuları, erotik deneyimleri ve cinsel yaşamı üzerinde karar verme hakkına sahip olduğunu ifade eder. Hiçbir dinî kurum, devlet, aile, eş, gelenek veya toplumsal otorite insanın cinselliği üzerinde mutlak hak iddia edemez. İnsanın cinsel yaşamı başkalarının ahlaki beklentilerine, aşkın kabul edilen yasaklara veya tarihsel olarak üretilmiş toplumsal normlara teslim edilemez. İnsan kiminle, nasıl ve hangi koşullarda cinsel ilişki kuracağına kendi özgür iradesiyle karar verebilmelidir. Bu özgürlüğün temel koşulu karşılıklı rıza, eşitlik ve diğer insanın bedensel özerkliğine saygıdır. Cinsel özgürlük, başkasının bedenini kullanma hakkı değildir. İnsan kendi bedeninin sahibi olduğu kadar başkasının bedeninin sahibi olmadığını da bilmelidir. Rızanın bulunmadığı hiçbir ilişki özgürlük olarak savunulamaz. Cinsel özgürlük, karşılıklı özgürlüğün ve bedensel dokunulmazlığın tanınmasıdır. Erotizm, insanın yalnızca biyolojik bir işlevi değildir. Bedenin, arzunun, duyarlılığın, yaratıcılığın ve ilişkiselliğin bir ifadesidir. İnsan yalnızca üremek, çalışmak ve hayatta kalmak için yaşamaz. Haz almak, sevmek, arzulamak, dokunmak, yakınlık kurmak ve erotik deneyimlerini özgürce yaşamak da insan hayatının kurucu boyutlarıdır. Cinselliği utanç, günah, kirlenme ve toplumsal tehdit olarak değerlendiren puritanist anlayış, insanın bedensel varoluşunu denetim altına alır. İnsan bedenini ve cinselliğini başkalarının belirlediği ahlaki kalıplara göre yaşamak zorunda değildir. Cinsel özgürlük, insanın kendi oluşunun bedensel boyutunu gerçekleştirebilmesidir. İnsan insanı sömürmemelidir: Emeğin ve yaşamın özgürlüğü İnsanın kendi oluşunun faili olması, emeği ve ekonomik yaşamı üzerinde de söz sahibi olmasını gerektirir. Bir insanın düşünsel, bedensel ve yaratıcı kapasitesinin başka insanların sınırsız çıkarları için kullanılabilir bir kaynağa dönüştürülmesi, onun varoluşsal özerkliğinin ihlalidir. Sömürü yalnızca ekonomik kazancın adaletsiz dağıtılması değildir. Bir insanın başka bir insanın emeği, bedeni, zamanı, bilgisi, duyguları ve ihtiyaçları üzerinde çıkar elde etmek amacıyla egemenlik kurmasıdır. Bu nedenle sömürü ekonomik ilişkilerle sınırlı değildir. Ailede, çalışma hayatında, siyasal örgütlerde, dinî kurumlarda ve kişisel ilişkilerde farklı biçimlerde ortaya çıkabilir. İnsan başka bir insanın yoksulluğunu, çaresizliğini, bilgisizliğini veya ekonomik bağımlılığını kendi çıkarı için kullanamaz. İnsanların yaşamak için kabul etmek zorunda bırakıldıkları koşulları sömürü mekanizmasına dönüştürmek, özgürlüğü ortadan kaldırır. Ekonomik özgürlük, yalnızca bireysel mülkiyet hakkı veya piyasa içinde tercih yapabilme imkânı değildir. İnsanların emekleri, çalışma koşulları, yaşamları ve ekonomik gelecekleri üzerinde söz sahibi olabilmeleridir. Hiç kimse açlık, yoksulluk ve güvencesizlik nedeniyle başka bir insanın iradesine teslim olmak zorunda bırakılmamalıdır. Eşitlik, bütün insanların aynılaştırılması değildir. Eşitlik, hiç kimsenin başka bir insanın temel yaşam koşullarını belirleyecek sınırsız güce sahip olmamasıdır. İnsanların birbirleriyle ilişkileri sömürüye değil, karşılıklılığa; zorunlu bağımlılığa değil, özgür işbirliğine dayanmalıdır. İnsan insanı sömürmemelidir. Bu, ekonomik bir talebin ötesinde, insanın insanla kurduğu ilişkinin ahlaki temelidir. Kadın özgürlüğü ve ataerkil tahakkümün aşılması Kadının özgürlüğü, insan özgürlüğünün ayrılmaz bir boyutudur. Kadınların kendi bedenleri, cinsellikleri, emekleri, düşünceleri ve yaşamları üzerinde karar verme hakkı olmadan insan özgürlüğünden söz edilemez. Ataerkillik, yalnızca erkeklerin kadınlar üzerindeki bireysel egemenliği değildir. Aileden hukuka, dinden ekonomiye, eğitimden gündelik dile kadar uzanan tarihsel bir tahakküm düzenidir. Kadını erkeğin tamamlayıcısı, ailenin hizmetkârı, toplumun namus simgesi veya biyolojik annelik görevinin taşıyıcısı olarak tanımlayan anlayış, kadının kendi oluşunun faili olmasını engeller. Kadın kendi başına bir insandır. Hayatının anlamı başkalarının ihtiyaçlarına göre belirlenemez. Kadının çocuk sahibi olup olmaması, kiminle ve nasıl bir ilişki kuracağı, cinsel yaşamını nasıl sürdüreceği, nasıl giyineceği ve nasıl yaşayacağı kendi özgür iradesinin alanıdır. Annelik zorunlu bir kader değil, özgürce seçilebilecek bir yaşam deneyimidir. Kadın özgürlüğü, erkeklerin kurduğu egemenlik düzeninde erkeklerle aynı tahakküm konumlarına yerleşmekten ibaret değildir. Amaç, egemenliğin cinsiyet değiştirmiş biçimlerini üretmek değil, egemenlik mantığının kendisini aşmaktır. Kadın ve erkek arasındaki ilişki mülkiyet, bağımlılık ve itaat üzerine değil; eşitlik, karşılıklılık ve özgürlük üzerine kurulmalıdır. Aşk ve ilişkiler: Sahiplenmeden sevmek İnsan ilişkileri, özgürlüğün hem imkânını hem de sınanma alanını oluşturur. İnsan başkalarıyla ilişki kurarak kendisini geliştirir. Ancak ilişkiler sahiplenme, kıskançlık, bağımlılık ve denetim üzerine kurulduğunda özgürlüğün alanı daralır. Aşk, insanın özgür ve yaratıcı deneyimlerinden biridir. Bir insan diğerine sahip olamaz. Sevgi, başka bir insanın hayatı üzerinde egemenlik kurma hakkı vermez. Kıskançlık sevginin kanıtı, denetim bağlılığın göstergesi, kendini yok etmek ise fedakârlığın zorunlu biçimi değildir. İnsanlar birbirlerini sevebilir, birlikte yaşayabilir, ayrılabilir ve ilişkilerini yeniden tanımlayabilirler. Sevginin değeri zorunlulukla sürdürülmesinden değil, özgür iradeyle yaşanmasından gelir. Evlilik, tarihsel olarak ekonomik, hukuki ve kültürel koşullar içinde şekillenmiş bir kurumdur. Aşk ile evlilik aynı şey değildir. Evliliğin tek meşru birliktelik biçimi olarak sunulması, insanların duygusal ve bedensel yaşamlarını toplumsal normlara hapsetme tehlikesi taşır. Birlikte yaşamanın, sevmenin ve aile kurmanın farklı biçimleri eşit saygıyı hak eder. Özgür aşk, sahiplenmeden sevebilmek, karşılıklı rızayı esas almak ve diğer insanın bağımsız varoluşunu tanımaktır. İnsan sevdiği kişinin özgürlüğünü ortadan kaldırarak sevgisini kanıtlayamaz. Din, ideoloji ve insanın düşünsel bağımsızlığı İnsanın kendi oluşunun faili olması, düşünsel ve ahlaki özerkliğini de gerektirir. İnsan kendi düşüncesini, inancını ve değerlerini oluşturma hakkına sahiptir. Hiçbir dinî veya seküler ideoloji insanın bütün varoluşunu tanımlama ve yönetme yetkisine sahip değildir. Dinî inanç, insanın kişisel ve kültürel dünyasının bir parçası olabilir. Ancak herhangi bir inancın kendisini mutlak hakikat ve zorunlu itaat kaynağına dönüştürmesi özgürlükle bağdaşmaz. Hiçbir kutsal metin, dinî kurum veya ruhban sınıfı insan aklının ve vicdanının üzerinde mutlak egemenlik kuramaz. İnsan inanma, inancını değiştirme, sorgulama veya inanmama özgürlüğüne sahiptir. Aynı eleştiri seküler ideolojiler için de geçerlidir. Dinî otoritenin yerine siyasal veya ideolojik bir otorite koymak, insanın özgürleşmesi anlamına gelmez. İnsan bir kutsal otoriteden kurtulup başka bir mutlak hakikatin hizmetine girdiğinde tahakkümün yalnızca biçimi değişir. İnsan kendi ahlaki sorumluluğunu başka bir güce devredemez. Ahlak, emredileni sorgulamadan yerine getirmek değildir. Ahlak, insanın kendi eylemlerinin sorumluluğunu üstlenmesi, başkalarının özgürlüğünü tanıması ve birlikte yaşamanın koşullarını gözetmesidir. Devlet, milliyetçilik ve siyasal özgürlük Devlet, insan yaşamını korumak, ortak ihtiyaçları karşılamak ve hakları güvence altına almak için oluşturulmuş siyasal bir kurum olarak değerlendirilebilir. Ancak devletin varlığı insan özgürlüğünün kendiliğinden güvence altında olduğu anlamına gelmez. Devlet kendi gücünü korumak adına bireyleri denetleyen, farklılıkları bastıran ve toplumu kendisine tabi kılan bir mekanizmaya dönüşebilir. İnsanlar devlet için var olmaz. Devletin bekası insan hayatından, özgürlüğünden ve onurundan daha üstün değildir. Siyasal iktidarın meşruiyeti, insan haklarını koruduğu, hukukun üstünlüğünü sağladığı, iktidarı sınırlandırdığı ve demokratik katılımı mümkün kıldığı ölçüde anlamlıdır. Milliyetçilik, insanın doğduğu topraklara duyduğu sevgiyle özdeşleştirilemez. Bir insanın yaşadığı coğrafyayı, dilini ve kültürünü sevmesi başka; bu aidiyetin üstünlük iddiasına ve dışlamaya dönüştürülmesi başkadır. Hiçbir millet insanlığın geri kalanından üstün değildir. Hiçbir ulusal kimlik insan onurunun üzerinde bir değer olarak sunulamaz. Militarizm ise insanı siyasal amaçlar uğruna kullanılabilecek bir araca dönüştürür. İnsanların birbirlerini düşman olarak görmeye, öldürmeye ve ölmeye hazırlanması doğal veya kaçınılmaz bir insanlık durumu değildir. İnsan hayatı hiçbir devletin, milletin veya ideolojinin çıkarı uğruna harcanabilecek bir kaynak değildir. Eğitim, kültür ve insanın kendisini geliştirmesi Eğitim, insanı önceden belirlenmiş toplumsal kalıplara uydurmanın aracı olmamalıdır. Ezber, korku, itaat ve otorite üzerine kurulu eğitim, düşünme kapasitesini geliştirmek yerine mevcut düzenin kendisini yeniden üretir. İnsan öğrenen, sorgulayan, merak eden ve kendisini dönüştüren bir varlıktır. Özgür eğitim, insanlara ne düşüneceklerini öğretmekten önce nasıl düşüneceklerini, nasıl sorgulayacaklarını ve kendi düşüncelerini nasıl geliştireceklerini öğretmelidir. Sanat, edebiyat, müzik ve felsefe de insanın kendi oluşuna katılmasının yaratıcı yollarıdır. Sanatın değeri iktidarın, dinin, ulusun veya toplumsal ahlakın propaganda aracına dönüşmesinde değil, insan deneyiminin farklı boyutlarını görünür kılmasındadır. Kültürel özgürlük, insanların kendi dillerini, kimliklerini, deneyimlerini ve düşüncelerini baskı altında kalmadan ifade edebilmeleridir. Hiçbir kültür kendisini insanlığın tek geçerli yaşam biçimi olarak sunamaz. Kültürel çoğulluk, insanlığın ortak varoluşunun zenginliğidir. Doğa ve insanın ekolojik varoluşu İnsan doğanın dışında veya üzerinde değildir. İnsan, doğanın içindeki bedensel ve biyolojik bir varlıktır. Kendi varoluşunu sürdürebilmesi doğanın devamlılığına bağlıdır. Bu nedenle insanın özgürlüğü, doğayı sınırsızca kullanma ve tüketme hakkı olarak yorumlanamaz. İnsan dışındaki canlıların yaşamları da kendi değerlerine sahiptir. Doğayı yalnızca ekonomik çıkarların kullanılabilir kaynağı olarak görmek, insanın doğayla kurduğu ilişkinin sömürücü bir niteliğe bürünmesidir. İnsan kendi varoluşunun faili olduğunu kabul ederken doğaya karşı sorumluluğunu da üstlenmelidir. İnsan, doğanın efendisi değil, onun içindeki sorumlu bir varlıktır. Ekolojik duyarlılık, insanın kendi yaşam koşullarını ve diğer canlıların varoluşunu korumasının bir gereğidir. Özgür bir dünya: Tahakkümün olmadığı ilişkiler Radikal humanotolojik hümanizm, insanı yalnızlığa mahkûm eden bireyci bir özgürlük anlayışını benimsemez. İnsan ilişkisel bir varlıktır. Başkalarıyla birlikte düşünür, üretir, sever, öğrenir ve değişir. Ancak toplumsallık, bireyselliğin ortadan kaldırılmasını gerektirmez. Özgür bir toplum, herkesin aynı düşündüğü veya aynı yaşam biçimini benimsediği toplum değildir. Farklılıkların tehdit olarak görülmediği, bireylerin kendi hayatlarını kurabildiği, ekonomik ve siyasal iktidarın sınırlandırıldığı, kadınların ve erkeklerin eşit olduğu, bedenlerin denetlenmediği, düşüncenin susturulmadığı ve emeğin sömürülmediği toplumdur. Böyle bir toplumun temeli dayanışmadır. Dayanışma zorunlu itaate değil, insanların birbirlerinin özgürlüğünü ve kırılganlığını tanımasına dayanır. İnsanların ortak ihtiyaçları için bir araya gelmesi, gönüllü birliktelikler ve demokratik örgütlenmeler oluşturması mümkündür. Bu birlikteliklerin meşruiyeti, üyelerinin özgür iradelerine, eşit katılımlarına ve eleştiri haklarına dayanmalıdır. Özgürlük adına yeni efendiler yaratmak, tahakkümün yalnızca biçimini değiştirmektir. Hiçbir devrim, siyasal hareket, dinî veya seküler ideoloji eleştirinin dışında tutulamaz. İnsan özgürlüğünü savunduğunu söyleyen her düşünce kendi iktidar eğilimlerini de sorgulamak zorundadır. Özgür bir gelecek, özgür olmayan araçlarla kurulamaz. İnsanları bir kez daha itaate çağıran, onları yeni bir ideolojinin hizmetine sokan veya başka bir mutlak otorite yaratan hiçbir dönüşüm gerçek özgürleşme değildir. Sonuç: İnsanın kendi oluşunu gerçekleştirme hakkı Radikal humanotolojik hümanizm, insanı hiçbir otoritenin mülkü, hiçbir kutsal düzenin hizmetkârı, hiçbir ideolojinin nesnesi ve hiçbir toplumsal kalıbın mahkûmu olarak kabul etmez. İnsan, kendi varoluşunun öznesidir. Kendi bedeninin, cinselliğinin, sözünün, düşüncesinin, emeğinin ve hayatının sahibidir. Kendi yaşamını belirleme, kendi düşüncesini oluşturma ve kendi varoluşuna yön verme hakkına sahiptir. İnsanın kendi oluşunun faili olması, başkaları üzerinde egemenlik kurma hakkı anlamına gelmez. Tam tersine, insanın kendi özgürlüğünü gerçekleştirmesi, diğer insanların da özgürce oluşabilmelerinin koşullarını tanımasını gerektirir. İnsan kendi varoluşunu başkalarının varoluşunu ortadan kaldırarak gerçekleştiremez. Özgürlük, karşılıklı özgürlüğün tanınmasıyla toplumsal bir anlam kazanır. İnsanın kendi oluşunun faili olması ile insanın insanı sömürmemesi aynı felsefi bütünlüğün iki temel boyutudur. Birincisi insanın kendi varoluşu üzerindeki özerkliğini, ikincisi ise bu özerkliğin diğer insanlarla kurulan ilişkilerde korunmasını ifade eder. İnsan kendi bedeninin ve cinselliğinin sahibi olduğu kadar başka insanların bedenleri üzerinde hak iddia edemeyeceğini de bilmelidir. Kendi sözünün sahibi olduğu kadar başkalarının söz özgürlüğünü de tanımalıdır. Kendi emeğinin ve yaşamının sömürülmesine karşı çıktığı kadar başka insanların emeğini ve yaşamını sömürmekten de kaçınmalıdır. İnsan kendisine verilmiş değildir. Doğduğu dünyanın, miras aldığı kimliklerin, kendisine öğretilen inançların ve toplumun ona biçtiği rollerin toplamından ibaret değildir. Kendisini yeniden düşünebilir, yeniden kurabilir ve dönüştürebilir. İnsan kendi oluşuna katılır ve kendi oluşunu yapar. Humanotolojik hümanizmin amacı, insanı yeni bir ideal insan modeline dönüştürmek değildir. İnsanlara nasıl yaşamaları gerektiğini buyuran yeni bir otorite yaratmak da değildir. Amaç, her insanın kendi varoluşunu özgürce gerçekleştirebileceği ve diğer insanların da aynı özgürlüğe sahip olabileceği bir dünya kurmaktır. İnsanın kurtuluşu yeni bir efendi bulmasında değil, efendisiz bir yaşamın imkânını yaratmasındadır. İnsanlığın geleceği, yeni bir mutlak hakikatin veya yeni bir otoritenin kurulmasında değil, insanların özgürce düşünebildiği, konuşabildiği, sevebildiği, arzulayabildiği, üretebildiği ve birlikte yaşayabildiği bir dünyanın oluşturulmasındadır. İnsan kendi oluşunun failidir. Bu, insanın yalnızca kendi hayatı üzerinde söz sahibi olması değil, başka insanların da kendi hayatları üzerinde söz sahibi olabilecekleri bir dünyanın sorumluluğunu üstlenmesidir. İnsan kendi oluşunun failidir. İnsan bedeninin ve cinselliğinin sahibidir. İnsan sözünün ve düşüncesinin sahibidir. İnsan emeğinin ve yaşamının sömürülmesine karşı çıkma hakkına sahiptir. İnsan insanı sömürmemelidir. İnsan insana hükmetmemelidir. Özgürlük, insanın kendi varoluşunu gerçekleştirmesi ve başka insanların da kendi varoluşlarını özgürce gerçekleştirebilmelerinin koşullarını yaratmasıdır.