Başörtüsü etrafında yürütülen tartışmaların, insanları suçlamak, toplumların inancını sorgulamak veya ülkeler arasındaki kardeşlik ilişkilerine zarar vermek için kullanılan bir siyasi silaha dönüşmemesi gerekir. Dinî meseleler ilim ve sağduyuyla ele alınmalı, eğitim politikaları sorumluluk bilinciyle tartışılmalı; görüş ayrılıklarının karşılıklı suçlamalara ve karalama kampanyalarına dönüştürülmesinden kaçınılmalıdır. Çünkü bu yaklaşım ne dine hizmet eder ne de halklar arasındaki kardeşlik bağlarını korur. Bu çerçevede, Azerbaycan’daki okullarda kıyafet kuralları etrafında yürütülen tartışmaların ve Türkiye ile Azerbaycan’daki bazı siyasi şahsiyetler arasında yaşanan karşılıklı açıklamaların giderek büyümesini kaygıyla izliyoruz. Basına yansıyan tartışmalar, konunun yalnızca öğrencilerin kıyafetleriyle sınırlı kalmadığını; egemenlik, iç işler ve ikili ilişkiler boyutuna da taşındığını göstermektedir. Buradaki tutumumuz açıktır: Herkesin başörtüsü meselesini tartışma ve din özgürlüğünü savunma hakkı vardır. Ancak hiç kimsenin bu konuyu Türkiye ve Azerbaycan halkları arasında düşmanlık yaratmak veya iki ülkenin kardeşlik ilişkilerini bozmak amacıyla kullanmaya hakkı yoktur. Birinci bölüm: Fıkhî görüş ayrılıkları, dini tekelleştirmeyi haklı çıkarmaz Başörtüsü, İslam fıkhında önemli bir yere sahiptir ve İslam âlimlerinin çoğunluğu, ergenlik çağına ulaşmış kadınların saçlarını örtmesini tesettürün bir gereği olarak kabul etmektedir. Bununla birlikte, kadınların giyimine ilişkin dinî metinlerin yorumlanması konusunda çağdaş düşünürler arasında farklı görüşlerin bulunduğu da bir gerçektir. Hiçbir taraf, İslam’ı yalnızca kendisinin temsil ettiğini ileri sürerek başkalarının inancını sorgulama hakkına sahip değildir. Cemal el-Benna, Cavid Ahmed Ghamidi ve Muhammed Şahrur gibi düşünürler, kadınların giyimi ve örtünmesi konusunda geleneksel yorumlardan farklı değerlendirmeler ortaya koymuşlardır. Ancak her bir düşünürün görüşü kendi eserlerine dayanılarak, doğru ve eksiksiz biçimde aktarılmalıdır. Bu isimlerin bütün ayrıntılarda aynı görüşü savunduğunu ileri sürmek doğru değildir. Şeyh Mahmud Şeltut’un görüşlerine atıfta bulunulurken de aynı titizlik gösterilmelidir. Başörtüsünün saçları örtme yükümlülüğünü reddettiği yönünde açık ve doğrulanabilir bir metin bulunmadan, kendisi bu görüşü savunanlar arasında gösterilmemelidir. Buradaki amaç, fıkıhtaki çoğunluk görüşünü inkâr etmek değil; dinî araştırma ve yorumun suçlama, dışlama ve karalama yoluyla yürütülemeyeceğini vurgulamaktır. Yorum farklılıkları, siyasi kışkırtmaların ve toplumsal gerilimlerin aracı hâline getirilmemelidir. İkinci bölüm: Azerbaycan, Türkiye’nin düşmanı değildir; Türkiye de Azerbaycan’ın hamisi değildir Türkiye ile Azerbaycan arasındaki ilişkiler, öğrencilerin kıyafetleri üzerinden yürütülen bir tartışmaya veya medyada ve sosyal medyada kullanılan sert ifadelere indirgenemeyecek kadar derindir. İki ülke arasında dil, kültür ve tarih bağlarının yanı sıra stratejik, ekonomik ve güvenlik alanlarında da önemli ortaklıklar bulunmaktadır. Bu ilişkiler, siyasi kutuplaşmanın etkisiyle zarar görmemelidir. Öte yandan, Azerbaycan’ın egemenliğine saygı göstermek, öğrencilerin eğitim hakkı ve din özgürlüğü konusundaki soruları görmezden gelmek anlamına gelmez. Din özgürlüğünü savunmak da başka ülkelerin iç işlerine müdahale etmeyi veya tek bir dinî yorumu siyasi baskıyla kabul ettirmeyi haklı çıkarmaz. Yapılması gereken; öğrencilerin onurunu ve eğitim hakkını koruyan, Azerbaycan’ın yasalarını ve laik devlet yapısını dikkate alan, ancak Azerbaycan toplumunu aşağılamayan ve onu İslam dışı göstermekten kaçınan sorumlu bir tartışma yürütmektir. En önemlisi, bir hükümetin kararına karşı çıkmak meşru bir haktır; bu eleştiriyi bütün bir halka yöneltilmiş düşmanlığa dönüştürmek ise haksız bir genellemedir ve çözüm üretmez. Üçüncü bölüm: Dinî duyguların kardeşlik ilişkilerine zarar vermek amacıyla kullanılmasını kınıyoruz Başörtüsünü Azerbaycan’ı karalamak veya Azerbaycan halkını aşağılamak için kullanan her türlü söylemi kınıyoruz. Aynı şekilde, eleştirilere karşı suçlayıcı bir dil kullanılmasını ve öğrencilerin hakları konusunda yürütülen tartışmaların tamamen susturulmaya çalışılmasını da doğru bulmuyoruz. Özellikle gerçekleri çarpıtan, açıklamaları bağlamından koparan veya dinî duyguları Türkler ile Azerbaycanlılar arasında düşmanlık yaratmak için kullanan kişi ve çevreleri eleştiriyoruz. Buradaki ölçüt, konuşan kişinin kimliği veya siyasi aidiyeti değil; söylediklerinin içeriği, doğruluğu ve diyaloğu mu yoksa düşmanlığı mı beslediğidir. Açık kanıtlar bulunmadan herhangi bir kişi veya kuruluşun iki ülke arasındaki ilişkileri kasıtlı olarak bozmak istediğini iddia etmek doğru olmaz. Ancak anlaşmazlığı büyüten, toplumsal gerilimi artıran ve iki halkı karşı karşıya getiren her türlü tutumu açıkça eleştirmek meşru ve gereklidir. Din adına konuşanlar, savundukları yaklaşımın insan onurunu koruduğunu, halkları aşağılamadığını ve sorunları derinleştirmek yerine çözüm aradığını göstermek zorundadır. Din hiçbir siyasi partinin veya hareketin tekelinde değildir; toplumları bölmenin ya da siyasi çıkar elde etmenin aracı hâline getirilmemelidir. Dördüncü bölüm: Atatürk’ün dinin siyasette istismar edilmesine ilişkin uyarısı Bu noktada Mustafa Kemal Atatürk’ün dinin siyasi ve kişisel çıkarlar uğruna kullanılmasına yönelik eleştirilerini hatırlamakta yarar vardır. Türk Tarih Kurumu’nun Atatürk ilkelerine ilişkin yayımlarında, Atatürk’ün 1923 yılında insanların cehaletinden ve taassubundan yararlanarak dini siyasi ve kişisel amaçlarına alet edenlere karşı yaptığı uyarılara yer verilmektedir. Bu ilke bugün de üzerinde düşünülmeye değerdir. Din siyasi çıkarlar uğruna bir araç hâline getirildiğinde, dinî bir mesele siyasi hesaplaşmaların kapısını açabilir; insanların inançları, uzlaşma ve anlayış geliştirmek yerine ayrışmayı büyütmek için kullanılabilir. Bu yaklaşım, dini insanların hayatından uzaklaştırmak veya onun değerini küçümsemek anlamına gelmez. Asıl amaç, dinin siyasi kazanç sağlamak uğruna istismar edilmesini ve bunun hakikate, toplumsal barışa ve halklar arasındaki ilişkilere zarar vermesini önlemektir. Beşinci bölüm: Kardeşlik adına yapılan iyilikleri unutmayalım Azerbaycan, 17 Şubat 2026 tarihinde İslam Dünyası Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü (ICESCO) ve ilgili Suriye kurumlarıyla iş birliği içinde, Suriye’de zarar görmüş 100 okulun onarılması ve 10 yeni okulun inşa edilmesini kapsayan 30 milyon dolarlık bir ortaklık açıkladı. Suriyelilerin eğitimine ve yeniden yapılanmasına katkı sağlayan bu tür insani girişimler takdiri hak etmektedir. Elbette bu yardımları hatırlatmak, herhangi bir politikanın eleştirilmesini engellemek veya yardımların karşılığında sessiz kalınmasını istemek anlamına gelmez. Hiçbir yardım, eleştiri hakkını ortadan kaldırmaz. Ancak bu tür örnekler, halklar arasındaki ilişkilerin tek bir tartışmadan çok daha geniş bir tarihî ve insani boyuta sahip olduğunu hatırlatır. Olumlu tutumları takdir etmek ile yanlış görülen politikaları eleştirmek birbiriyle çelişmez. Buna karşılık, eleştiriyi nankörlüğe, karalamaya veya kışkırtmaya dönüştürmek de kabul edilemez. Sonuç: Din, düşmanlığa değil, anlayışa köprü olmalıdır Dinî duyguların istismar edilmesine karşı çıkıyor; başörtüsü meselesinin bilimsel, adil ve sağduyulu biçimde tartışılmasını, öğrencilerin eğitim ve din özgürlüğü haklarının gözetilmesini ve Türkiye-Azerbaycan arasındaki anlaşmazlıkların doğrudan diyalog ve diplomatik kanallar aracılığıyla ele alınmasını savunuyoruz. Dinin halkları aşağılamak, ülkeler üzerinde baskı kurmak veya iç meseleleri devletler arası çatışmaya dönüştürmek amacıyla kullanılmasını reddediyoruz. Siyasetçileri, gazetecileri ve toplumsal aktörleri sorumlu davranmaya, bilgileri yayımlamadan önce doğrulamaya ve politikaların eleştirilmesiyle halkların hedef alınması arasındaki farkı gözetmeye çağırıyoruz. Dini savunmak düşmanlık çıkarmakla, laikliği savunmak dindarları aşağılamakla, başörtüsü özgürlüğünü savunmak ise ülkelerin egemenliğine müdahale etmekle olmaz. Türkiye ve Azerbaycan’ın ihtiyacı, iki halkı karşı karşıya getiren siyasi söylemler değil; diyalog, karşılıklı saygı ve sağduyudur. Anlaşmazlığı çözmek isteyenler, öğrencilerin onurunu ve haklarını koruyan, Azerbaycan’ın egemenliğine saygı gösteren ve iki halk arasındaki tarihî bağları güçlendiren bir yaklaşım ortaya koymalıdır. Başörtüsünü karalama ve nefret için bahane hâline getiren bu anlayışı, sahibinin kim olduğuna veya hangi siyasi çevreye mensup bulunduğuna bakmaksızın reddediyor ve kınıyoruz. Çünkü dinî meseleler, kardeşlik ilişkilerini parçalamak ve yeni çatışmalar çıkarmak için kullanılan araçlara dönüştürülmemelidir.