Devlet suçluyu yakalamakla yetinmemeli, suçun büyümesine neden izin verildiğini de sorgulamalıdır! Türkiye son yıllarda peş peşe büyük operasyonlara tanık oluyor. Vize randevusu üzerinden vatandaşları mağdur eden yapılar… Dolandırıcılık şebekeleri… Yardım ve bağış adı altında ortaya çıkan usulsüzlük iddiaları… Belediyelerle ilgili rüşvet, yolsuzluk ve ihale soruşturmaları… Ve ardından yüzlerce kişinin gözaltına alındığı operasyonlar! Elbette suç varsa üzerine gidilmelidir. Elbette kamu malına zarar veren, vatandaşın parasını gasp eden ve hukuku çiğneyen herkes hesap vermelidir. Fakat artık başka bir soruyu sormanın zamanı gelmiştir: BU YAPILAR NEDEN DAHA ÖNCE GÖRÜLMEDİ? Bir suç örgütü yüzlerce kişiden oluşacak büyüklüğe bir gecede ulaşmaz. Milyarlarca liralık para hareketi bir gecede başlamaz. Binlerce vatandaş bir gecede mağdur olmaz. Önce birkaç kişi vardır. Sonra bağlantılar kurulur. Para hareketleri başlar. Şirketler ve hesaplar devreye girer. Mağdur sayısı artar. Şikâyetler çoğalır. Ve sonunda yapı öylesine büyür ki devlet yüzlerce kişilik operasyon yapmak zorunda kalır. İşte burada yalnızca suçluyu değil, denetim sistemini de sorgulamak gerekir. Çünkü güçlü devlet sadece suçluyu yakalayan devlet değildir. Güçlü devlet, suçun büyümesine fırsat vermeyen devlettir. Geç müdahale de bir devlet sorunudur Devletin elinde çok güçlü denetim mekanizmaları vardır. Bankacılık sistemi vardır. Vergi sistemi vardır. Şirket kayıtları vardır. Kamu ihale sistemleri vardır. Dijital güvenlik sistemleri vardır. Vatandaş şikâyetleri vardır. Güvenlik ve istihbarat birimleri vardır. O halde soru açıktır: Bütün bu mekanizmalar varken bazı suç ağları neden yüzlerce kişiye ulaşıncaya kadar fark edilmiyor? Burada kimseyi peşinen suçlamak istemiyoruz. Tam tersine, hukuk devletini güçlendirmek istiyoruz. Bir kişi hakkında soruşturma açılması onun suçlu olduğu anlamına gelmez. Suçluluğa ancak bağımsız ve tarafsız bir mahkeme karar verebilir. Fakat soruşturma açılması gereken yerde de soruşturma geciktirilmemelidir. Belediyelerde denetim siyasi kimliğe göre değişmemelidir Belediye başkanı hangi partiden olursa olsun aynı hukuk uygulanmalıdır. Kamu parasının hesabı sorulmalıdır. İhaleler şeffaf olmalıdır. Belediye şirketleri denetlenmelidir. İmar kararları incelenmelidir. Kamu kaynakları kişisel veya siyasi çıkar için kullanılamaz. Burada temel ölçü çok basittir: Yolsuzluğun partisi yoktur. Rüşvetin ideolojisi yoktur. Kamu malının sahibi millettir. Ancak soruşturmalar da siyasi hesaplaşmaya dönüşmemelidir. Hukukun gerçek gücü, yalnızca suçluyu cezalandırmak değil, masumu da korumaktır. Yardım ve bağış paraları konusunda sıfır tolerans İnsanların depremzedeler, savaş mağdurları, yoksullar ve ihtiyaç sahipleri için verdiği para kutsal bir emanettir. Bu paraların kötüye kullanılması halinde yalnızca mali denetim değil, ağır hukuki denetim de uygulanmalıdır. Çünkü burada yalnızca para söz konusu değildir. İnsanların vicdanı ve güveni sömürülmektedir. Vatandaş yardım ederken “Param gerçekten ihtiyaç sahibine ulaşıyor mu?” diye düşünmek zorunda kalmamalıdır. Vize sistemi vatandaşın çaresizliğini sömürme alanı olamaz Vatandaş resmi randevu almak için aylarca beklerken bazı kişiler sistemin açıklarından yararlanıp randevuları ticari bir ürüne dönüştürüyorsa burada ciddi bir denetim sorunu vardır. Devletin görevi, vatandaşın çaresizliğinden kazanç sağlayanlara karşı sistemi korumaktır. Teknoloji suçluların elinde hızlı çalışıyorsa, devletin teknolojisi onlardan daha hızlı çalışmalıdır. Asıl başarı kaç kişinin gözaltına alındığı değildir Bugün bir operasyon yapılıyor ve yüzlerce kişi gözaltına alınıyor. Manşetler atılıyor: “Büyük operasyon!” “Yüzlerce gözaltı!” “Milyarlarca liralık işlem!” Evet, suç varsa operasyon yapılmalıdır. Fakat devlet yönetiminde daha önemli bir başarı vardır: O yüzlerce kişinin bir suç ağı oluşturmasına hiç izin vermemek! Asıl başarı budur. Çünkü vatandaşın parasını geri vermek, vatandaşın parasının baştan çalınmasını önlemekten daha zor ve daha pahalıdır. Türkiye’nin ihtiyacı “daha büyük operasyon” değil, “daha erken müdahale”dir Türkiye artık erken uyarı mekanizmalarını güçlendirmelidir. Şüpheli para hareketleri daha erken analiz edilmelidir. Kamu ihalelerinde olağan dışı ilişkiler otomatik olarak incelenmelidir. Vatandaş şikâyetleri bir kenarda bekletilmemelidir. Belediye ve kamu şirketlerinin mali hareketleri daha sıkı denetlenmelidir. Yardım kuruluşlarının hesapları şeffaflaştırılmalıdır. Dijital sistemlerin açıkları sürekli test edilmelidir. Ve bütün bunlar yapılırken siyasi parti ayrımı yapılmamalıdır. SON SÖZ Türkiye’nin güçlü bir devlete ihtiyacı vardır. Ama güçlü devlet sadece operasyon yapan devlet değildir. Güçlü devlet; suçu daha doğmadan gören, vatandaş mağdur olmadan müdahale eden ve kamu parasının hesabını kuruşuna kadar soran devlettir. Bir suç ağı 500 kişiye ulaştıktan sonra 500 kişiyi yakalamak elbette önemlidir. Ama gerçek başarı şudur: O 500 kişinin bir araya gelmesine neden izin verildiğini anlamak ve aynı şeyin bir daha yaşanmasını engellemektir. Artık sadece: “Kaç kişi yakalandı?” diye sormayalım. Şunu da soralım: “NEDEN DAHA ÖNCE GÖRÜLMEDİ?” Çünkü vatandaşın devletten beklediği yalnızca operasyon değildir. Vatandaşın beklediği; zamanında çalışan denetim, eşit uygulanan hukuk ve mağdur olmadan önce kendisini koruyan bir devlettir. Geç kalan adalet, hiçbir zaman zamanında alınmış tedbirin yerini tutamaz.