Keşke kardeşim demeseydiniz, başka şey deseydiniz. Durak kalabalıktı. İlk gelen otobüse bindim. Otobüs de hıncahınç doluydu, ayakta kaldım. Bir ara yanımdaki koltuk boşaldı. Karşımda otuz yaşlarında genç bir kadın duruyordu. Boşalan koltuğu işaret ettim. — Buyurun kardeşim, dedim. İki kelime söyledim. Birincisiyle yer gösterdim, ikincisiyle hiç tanımadığım birini aileye kattım. Üstelik bunu o kadar alışkanlıkla yapmışım ki kadın söyleyene kadar “kardeşim” dediğimin farkında bile değildim. “Başka şey deseydiniz…” Kolay gibi geliyor, değil mi? Bir kelimeyi çıkarıp yerine bir başkasını koyacaksınız, hepsi bu. Gelgelelim insan böyle bir anda en çok, her gün düşünmeden söylediği sözler karşısında afallıyor. “Ne deseydim?” diye sormak da var. Bu sefer oturacağı yeri gösterdiğim kadına bir de nasıl hitap edeceğimi öğretme işi çıkacak. Kadın bir yere oturacak, ben ayakta Türkçe dersi alacağım. Bir an duraksadım. Oturacak yeri bulmuştum, cümlenin sonuna koyacak kelimeyi bulamadım. “Buyurun hanımefendi” diyebilirdim. Ama az önce “kardeşim” dediğim birine hemen ardından “hanımefendi” desem, sanki aramızda bir anlaşmazlık çıkmış da görüşmeleri resmî düzeyde sürdürmeye karar vermişiz gibi olacaktı. “Buyurun abla” desem, bu kez iş yaş hesabına dönecekti. Otobüste iki durak arasında insanın nüfus kayıtlarına kadar inmenin âlemi var mı? Bizim memlekette akraba olmak kolay. Pazarda domates seçen bir adama “Amca, şu poşeti uzatır mısın?” dersiniz, uzatır. Beş dakika sonra aynı adamı tezgâhın başında görüp “Abi, bunların kilosu kaça?” diye sorarsınız. Ya da “Dayı ellerinle değil gözlerinle seç” dersiniz, adam nereden dayın oluyorum lan diyebilir? Adam beş dakikada bir kuşak gençleşir. Bir kilo domates de alırsanız herkes memnun ayrılır. Hele adam paranın üstünü verirken “Sağ ol delikanlı,” derse, pazardan ikiniz de gençleşmiş çıkarsınız. Bir de dükkânların “abicim”i vardır. Esnaf size “Buyur abicim,” dediyse istediğiniz gömleği çıkarır. Siz “Abicim, bunun son fiyatı ne?” dediniz mi akrabalık karşılıklı hâle gelir. O andan sonra kimin büyük olduğunu kimse merak etmez. İkinizin de gözü etikettedir. Fiyatta anlaşırsanız “Yine beklerim abicim,” diye uğurlar. Anlaşamazsanız kapıya doğru yürürken son bir kez seslenir. — Abi, sen kaça alırsın? “Kardeşim” de her yerde aynı işi görmez. Otobüste “Buyurun kardeşim,” derseniz yer gösterirsiniz. Kuyrukta önünüze geçen birine “Kardeşim, sıra var,” derseniz yerini gösterirsiniz. Kelime aynı, hizmet farklı! Birinde önünüzdeki boşluğu buyur edersiniz, ötekinde adamın o boşluğu nereden bulduğunu sorarsınız. Bir de “oğlum” var. Berber koltuğunda kırk yaşında bir adam otursun. Babası kapıdan başını uzatıp “Oğlum, işin bitmedi mi?” desin. Kimse dönüp bakmaz. Berber aynı adama “Oğlum, başını az öne eğ,” dese, tıraşın kalanını aynaya bakarak sessizce geçirirler. Adam başını eğer elbet. Enseyi alırken berberle hitap meselesi tartışılmaz. Genç kadının sözüne şimdi gülüyorum. “Başka şey deseydiniz,” dedi, o başka şeyi de bana bıraktı. Belki “hanımefendi” diyeceğimi düşündü. Belki de ağzımdan bir cevap çıksın diye takıldı. O anda “Peki, buyurun,” demek yeterdi. Bunu da insan otobüsten indikten sonra akıl ediyor. Otobüs bir sonraki durağa varmış, ben hâlâ aynı cümlenin içindeyim. Bir dahaki sefere yalnızca “Buyurun,” diyeceğim. Yalnız bizim otobüsler kalabalık. Kime söylediğim anlaşılmayınca üç kişi birden oturmaya kalkarsa, içlerinden biri mutlaka ötekine “Kardeşim, hanımefendiye söyledi,” diyecektir.