“Dedem tıslıyı, ebem fıslıyı!” Bir halk deyimi, mecazi anlamda: dedem yükü taşıyamıyor, ebemin sesi duyulmuyor. Bugün de iktidar yükü taşıyamıyor; sorumluluğu hep başkalarının üzerine bırakıyor. Her yandan tuhaf söylemler yükseliyor. Emekliler şükretmiyor, çünkü ömürleri uzadı. Ama kabullenmedikleri geçim derdi ağırlaştı. Uçak, köprü, gaz gibi projeler öncelik diye sunuluyor; oysa milletin önceliği bunlar değil. Asıl öncelik, sokakların güvenliği ve geçim derdinin hafiflemesidir. Her gün aynı cümlelerle uyanıyoruz: “Başarıldı, gereği yapıldı, gerekli görüldü.” Ama kim yaptı, kim gördü, kim üstlendi? Cevap yok. Ses var, sahip yok. Gürültü var, sorumluluk yok. Bu topraklarda hakikat hep fısıltıyla dolaşır; bağıranlar duyulur, ama gerçeği söyleyenler görünmez. İşte bu yüzden “dedem tıslıyı, ebem fıslıyı” deriz: yük vardır, ama taşıyanı yoktur. Eğitim: Eğitim sürekli “reform” geçirir ama hiç iyileşmez. Müfredat değişir, çocuk değişmez. Sorgulayan değil, ezberleyen; düşünen değil, itaat eden birey makbuldür. Öğretmen yorgun, öğrenci umutsuz, gelecek ertelenmiştir. Dedem tıslıyı: “Maarif davamız var.” Ebem fıslıyı: ortada dava değil, enkaz vardır. Çocuk ve Genç Ölümleri: Bir çocuk ölür: “kader.” Bir genç ölür: “talihsizlik.” Bir yurt yanar: “ihmal ama münferit.” Bir sokak bıçağa döner: “gençlik nereye gidiyor?” Dedem tıslıyı: mezar taşları çoğalır. Ebem fıslıyı: sorumlular görünmez. Kadın Cinayetleri: Azaldı çünkü artık haberlerde yer bulamıyor; gündem köprü açılışlarıyla dolu. Azaldı çünkü istatistikler rakamları saklıyor; sokaklar ise sessizliği haykırıyor. Azaldı çünkü sorumluluk hep başkasına yükleniyor; vicdan kimsenin önceliği değil. Uyuşturucu ve Bahis: Operasyonlar çok başarılıdır. Hep “büyük darbe” vurulur ama piyasada hiçbir şey küçülmez. Fotoğraflar çekilir, paketler dizilir, ama zincirin üst halkası asla kadraja girmez. Dedem tıslıyı: kelepçe takılır. Ebem fıslıyı: asıl sahipler serbest dolaşır. Bahis yasaktır ama her yerdedir. Gençler hayal kuramaz ama kupon yapabilir. Emekle kazanmak zor, şansla kurtulmak teşviklidir. Dedem tıslıyı: umut satılır. Ebem fıslıyı: gelecek rehin alınır. Sokak ve Çeteler: Sokak artık çocukların değil, korkunun alanıdır. Çeteler görmezden gelinerek büyür. Gençler ya çeteye katılır ya mezarlığa. Arada kalanlar istatistik olur. Dedem tıslıyı: korku yayılır. Ebem fıslıyı: devlet geç gelir. Emekliler: Emekli bu ülkenin yaşayan hafızasıdır; ama sistem için artık bir dipnot gibidir. “Geçinemiyoruz” der, karşılığında rakamlarla cevap alır. Bir ömür çalışmanın karşılığı “sabır” olur. Türkiye’de ömür uzadı; eskiden ellisinde hayata veda eden şimdi seksene dayandı. Otuz yıl daha fazla maaş alıyorlar bütçeden, ama bu fazlalık “yük” gibi gösterilir. Şükür bile etmiyorlar denir; oysa şükür değil, hak talep ediyorlar. Bayram ikramiyesi müjde diye sunulur; çünkü hak, lütuf kılığına sokulmuştur. Dedem tıslıyı: Emekli yaşar. Ebem fıslıyı: Yaşadığı hayat sayılmaz. Muhalefet ve Basın: Muhalefet vardır ama sürekli “yerini bilmesi” beklenir. Soru sorar: “Provokasyon.” Eleştirir: “Hizmet düşmanlığı.” Sokakta görünür: “Kamu düzeni tehdidi.” Dedem tıslıyı: Demokrasi anlatılır. Ebem fıslıyı: Muhalefet nefessiz bırakılır. Basın özgürdür denir; ama yalnızca doğru soruları sormadığı sürece. Yanlış sorular pahalıdır. Gerçek haber “iddia” olur, yalan haber “algı operasyonu” diye meşrulaştırılır. Dedem tıslıyı: Basın konuşur. Ebem fıslıyı: Hakikat fısıldar. Genel Durum: Bu ülkede kimse yok sayılmaz; yalnızca görünmez hâle getirilir. Emekli geçinemediğini anlatır ama istatistiğe dönüşür. Muhalefet konuşur ama yankı yapmaz. Basın yazar ama iz bırakmaz. Çünkü sistem bağırarak değil, duymayarak çalışır. Sonuç: Bu bir karmaşa değil, bir düzen. Dedem tıslıyı, ebem fıslıyı.