O yıl, 10 Kasım’da kış güneşi sınıf penceresinin camından içeri süzülüyordu. Toz zerrecikleri ışığın içinde ağır ağır dönüyordu. Öğrenciler defterlerine eğilmişti. Kimi kalemini çeviriyor, kimi satırları sessizce takip ediyordu. Biraz önce, saat dokuzu beş geçe, okulun bahçesinde hep birlikte saygı duruşunda durmuşlardı. Bayrak yarıya indirilmişti. Siren sesi duyulduğunda sırada yan yana duran çocukların fısıltıları kesilmişti. Siren sustuktan sonra da bir süre kimse konuşmamıştı. Tören bitmiş, çocuklar sınıflarına dönmüştü. Bahçedeki o sessizlikten birazı sanki onlarla birlikte sınıfa çıkmıştı. Duvarın ortasında Atatürk’ün portresi asılıydı. Çerçevesi sade, camı matlaşmıştı… Ama gözleri canlıydı! O gözler sınıfa giren herkesi karşılıyor, sessiz bir otoriteyle hem öğretmeni hem öğrencileri kucaklıyordu. Edebiyat öğretmeni Marziye Hanım, açık duran kitabından başını kaldırıp sordu. — Nâzım Hikmet’in Kuvâyi Milliye Destanı’ndan okuduğumuz bu dizelerde hangi duygu öne çıkıyor? Arka sıralardan çekingen sesler geldi. — Özgürlük… — Mücadele… — Özlem… Marziye Hanım gülümseyerek başını salladı. Sonra gözleri yine fotoğrafa kaydı. Çünkü onun için dersin gizli müfredatı defterlerde değil, o bakışlarda yazılıydı. Ön sırada Şeniz dikkatle fotoğrafa bakıyordu. Duruşu dik, bakışı sabitti. Sanki Atatürk’le sessizce konuşuyordu. Marziye Hanım sordu. — Şeniz… Sen neden böyle dikkatle bakıyorsun? Şeniz gözlerini fotoğraftan ayırmadan cevap verdi. — Hocam, siz hep oraya bakıyorsunuz. Ben de merak ettim… O gözlerde ne buluyorsunuz? Sınıf birden sessizleşti. Mehmet kalemini bıraktı, Ayşe defterini kapattı, Ali başını kaldırdı. Biraz önce kitaptaki dizelere bakan çocukların gözleri şimdi duvardaki fotoğraftaydı. Marziye Hanım hemen cevap vermedi. Açık kitabın üzerinde duran elini çekti. Derin bir nefes aldı. — Her dersin sonunda o gözlerde bir hatırlatma var. Sanki bize “Unutmayın,” diyor. Bu sınıfta, bu ülkede, bu dilde… Hepimizin borcu var. Bir an durdu. Sonra açık kitaba bakarak ekledi. — Biraz önce “özgürlük” dediniz ya… Sizin bu sınıfta aklınıza takılanı çekinmeden sorabilmeniz de benim için Cumhuriyet’in bir parçası. Ayşe fısıldadı. — Bazen sanki bize değil, sadece size bakıyor hocam. Mehmet ekledi. — Ben de o bakışta kendimi görüyorum. Ali gülümsedi. — Sanki hepimizi birden görüyor ama her birimize ayrı bir şey söylüyor. Marziye Hanım gülümseyerek karşılık verdi. — Portreler herkese birden bakar. Ama bazen bir kişiye daha çok bakar. Çünkü o bakışta hem geçmiş hem gelecek vardır. O gün sınıfta ders sadece edebiyat değildi. Atatürk’ün fotoğrafı, öğretmenle öğrenciler arasında sessiz bir köprü kurmuştu. O köprüde saygı, sevgi ve hatırlama vardı. O 10 Kasım sabahı, bahçede bir dakika boyunca kimse konuşmamıştı. Biraz sonra sınıfta Şeniz’in sorusuyla o sessizlik dile geldi. Çocuklar her gün önünden geçtikleri fotoğrafa bu kez uzun uzun baktılar. Belki de o bakış onlara en çok şunu hatırlatıyordu. Müfredat değişir, kitaplar yenilenir, sınav sistemleri gelir geçer. Ama bazı gözler vardır ki sınıfta sessizce durur ve hep aynı şeyi söyler. “Unutmayın.” Unutmayın ki eğitim sadece test çözmek değildir. Unutmayın ki ders sadece müfredat değildir. Ve unutmayın ki bazen bir fotoğrafın gözleri, en kalın ders kitabından daha çok şey anlatır. 10 Kasım sabahı saat dokuzu beş geçe okulun bahçesinde bütün çocuklar aynı yöne bakıyordu. Sınıfa döndüklerinde bir fotoğrafın karşısında her biri başka bir şey düşündü. Şeniz de o güne kadar sormadığı bir soruyu sordu öğretmenine. Belki yıllar sonra, bir 10 Kasım sabahı siren sesini yeniden duyduğunda, aklına önce o soru gelecek. Bir de Marziye Hanım’ın cevap vermeden önce, sanki o da ilk kez görüyormuş gibi, Atatürk’ün gözlerine bakışı… Atatürk’e sevgiyle, minnetle!