(Demokrasinin, Laikliğin Ve Cumhuriyetin Kökeni…)
Birçok alanda Anadolu ve Akdeniz toprakları öncüdür.
Bilimde, sanatta, felsefede, ekonomi politikte, siyasette…
Likya Birliği, (milattan önce 2.nci y.y. ve milattan sonra 43) antik dünyanın “en mükemmel” demokratik yapısıdır.
Güneybatı Anadoluda kurulmuştur. Başkenti Patara’dır. Demokrasinin beşiğidir.
Amerikan Anayasasına esin kaynağı olmuştur.
Ünlü düşünür Montesquieu, Likya'yı "antik dünyanın en mükemmeli" olarak nitelendirmiş;
Alexander Hamilton ve James Madison, ABD Anayasası'nı hazırlarken bu yapıyı model almıştır. (Kaynak; Halit Suiçmez, 16 Temmuz 2025, Ulus Gazetesi)
Gelelim Laikliğe.
Laiklik Fransızlara özgü değil, onlardan çok önce Selçuklu Türklerinde ortaya konulmuştur.
Selçuklu Kurucusu Tuğrul Bey bu ilkeyi oluşturup 1050’li yılların sonunda uygulamıştır.
Tuğrul Bey, 3 Şubat 1057’de, hilafet ile saltanatı ayırarak, dünyevi yönetim olan saltanatı kendisi üstlenmiş, halifeyi; maaşını devletten alan bir cami imamına indirgemiştir. (Kaynak; J.D.Guignes, Hunların, Türklerin Tarihsel Kökenleri, 1748, aktaran; Mete Akyol, Bütün Dünya, 1 Şubat 2026, sayfa 40.)
Volter, Mustafa Kemal bu kaynağı okumuşlar ve her ikisi de Tuğrul Bey’in yaklaşımını benimsemişlerdir.
Atatürk, Cumhuriyetimizin kuruluşunda yine Tuğrul Bey’in bu düşüncesini uygulamıştır.
Gelelim Cumhuriyete.
Ankara Ahi Cumhuriyeti (1290-1350).
Türk tarihinde ilk Cumhuriyet deneyimi Ankara’da yaşanmıştır.
Ankara’nın başkent oluşunun esas nedeni de budur. (Murat Sururi Özbülbül, (https://www.baskentstratejienstitusu.org/ankara-ahi-cumhuriyeti/, 21 Ağustos 2025)
Yöneticileri seçimle gelmiş, halka hesap veren bir yönetim olmuştur.
Kökü Orta Asya’ya ve Horasan’a uzanan Ahilik teşkilatı Ahi Evran tarafından kurulmuştur.
Toplumcu-dayanışmacı, çalışarak üreten, dayanışarak tüketen, kazanç bir merkezde toplanır ve herkesin ihtiyacına göre dağıtılırdı, özgün bir sistemdi.
Ankara’da Paris Komününden 520 yıl önce, toplumculuk temelli bir Cumhuriyet.
Size de çok ilginç gelmiyor mu?
İbni Haldun 1332-1406, Sosyolojinin öncüsüdür.
Şeyh Bedreddin 1359-1420, kolektif bir toplumsal düzeni, ortaklaşa toprak mülkiyetini, halklar ve dinler arasında kardeşliği savunur.
Görüldüğü gibi; demokrasinin, laikliğin, cumhuriyetin, yoldaşlığın, toplumsal bakışın, toplumbilimin kökeninde Anadolu coğrafyası bulunur.
Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşunu belirleyen ilkeler de (demokratik, laik, sosyal bir hukuk devleti) Anadolu tarihinden, özgün biçimde gelmektedir.
Bugünkü sorunlarımızı çözümlemede özümüze dönmek büyük katkı sağlayabilir.
Nasıl? Ayrıntı gelecek yazılarda…