Her yaştan çocuklar okullara başlıyor.
Bu yazıda biraz, “Çocuklar İçin Felsefe” yapalım.
Ezberletmeyelim, akıl yürütüp eleştirel düşünmeye başlatalım.
Çocuk sorsun, düşüncesini temellendirsin, farklı düşünceleri de dinleyebilsin…
Biz de düşünelim, “çocuklarla felsefe” nedir, “çocuklar için felsefe” nedir?
Elbette çocuğa bir şeyi söylemek değil, öykü anlatmak en iyisidir.
Diyelim ki, dört çocuk bir pastayı paylaşacaklar.
Kimi küçük, kimi büyük bir dilim ister.
Çocuğa sorsak, "paylaşım nasıl olabilir", diye…
Buradan emek, eşitlik, hak, adalet kavramlarına geçebiliriz.
Çocuklarla felsefe yapmak ve çocuklar için felsefe düşüncesi 1970’lerin ortalarında ABD’de M. Lipman (1923-2010) ile ortaya çıkmıştır.
Çocuk felsefesi kavramı ilk kez 1953’te K. Jaspers tarafından kullanılmıştır.
Bu alanlarda dört kavram saptanır:
Biri, büyüklerin çocuklar hakkında yaptığı felsefedir (çocuk felsefesi).
İkincisi, çocuklar için hazırlanan ders kitapları, öyküler, programlar, çocuk kitapları, (çocuklar için felsefe).
Diğeri; çocukça felsefe ya da çocukluk felsefesi; çocukların yaşıtlarıyla ya da büyüklerle yaptığı sohbetler.
Dördüncüsü de çocuklarla felsefe yapmak; yetişkinler çocuklarla onların düşünceleriyle sohbete girerek onları soru sormaya ve düşünmeye özendirirler.
Lipman üniversitede ders verirken gençlerin eleştirel düşünemediklerini fark eder.
10 ve 11 yaşındaki kendi çocuklarıyla da iletişim kurmakta zorlanır.
Bu alanda bir kitap hazırlar ve onu test eder.
Sonuç başarılıdır.
Çocuk felsefesi, temel derslerin yanında, akıl yürütme ve düşünme sanatının inceliklerine yönelir.
Düşünme üzerine düşünmek…
Lipman, çalışmalarında; Montaigne, Locke, Dewey gibi düşünürlerden de esinlenerek demokratik toplumların gelişmesinde felsefeye büyük önem vermektedir.
Gelişmiş ileri bir demokrasi, parasal zenginlikle, gökdelenlerle, lüks arabalarla ilgili değil, sağlık-adalet ve eğitimde toplumsal düzeyi yükseltmekle, insan haklarına özenli olmakla ilgilidir.
Bu açıdan felsefe tüm kuramların temelidir.
Çocuklarla yapılan her şey; örneğin üretim, önce üretim felsefesiyle, eğitim; önce eğitimin felsefesiyle, öğrenim-gezi-oyun gibi etkinlikler de önce bir biçimde felsefeyle ilişkilendirilmelidir.
Yani; bu iş “niçin, ne amaçla ve nasıl yapılacak” soruları ortaya atılıp çocuğun bu konulardaki soru ve düşüncelerine hız verilecek.
Sokratik bir düşünce sorgulamasıdır yapılan.
Dewey’in eğitim felsefesi ile iç içe gerçekleştirilir.
İyi düşünmeyi öğrenen çocuk bunu yaşamının her alanında uygular.
Olgular arasındaki bağlantıyı iyi kuranların analiz ve sentez güçleri de artar.
Çocuk felsefesi yapacak öğretmenin de belirli eğitimlerden geçmesi gerekir.
Felsefe herkes içindir ve herkes felsefe yapabilir.
Her öğretmen sınıfında, dışarıda çocuklarla felsefe yapabilir, onlara neyi, niçin, nasıl yaptıklarını sorgulatabilir, öğrenmeyi bir ders ya da zorunluluk değil, zevkli bir yaşam uğraşı olarak algılatabilir.
Büyükler tarafından çocuk felsefesi için yazılan yapıtlardan da yararlanılabilir.
Kitaplar kişilerin hem bireysel hem sosyal yaşamlarını sorgulamalarına katkı sağlayabilir.
Çocuklardaki yaratıcılık ve anlam dünyaları odaklanılması gereken önemli konulardır.
Felsefe, bir şeyin özünü araştırmaktır.
Çocuk felsefesi de genel olarak felsefenin ve eğitim felsefesinin içindedir.
Çocuklar kimdir, nedir, toplumsal ve tarihsel önemi nedir, nasıl bir düzen içinde içlerindeki potansiyel keşfedilecek ve geliştirilecektir?
Bu konularda derinleşerek yazmaya, kitap örneklerini incelemeye çalışacağız.
Kitap önerileri:
-Küçük Prens,
-Aşk Olsun Çocuğum Aşk Olsun,
-Sofi’nin Dünyası,
-Gülibik.
