Ankara, insanın ilk bakışta değil, zamanla âşık olduğu şehirlerden biridir. Kendini hemen ele vermez; denizlerin yaptığı gibi göz kamaştırmaz, eski bir İstanbul sokağı gibi her köşesinde bir masal anlatmaz. Ankara’nın güzelliği, biraz sabır ister. Onunla yürümek, susmayı öğrenmek, soğuk bir akşamüstü gökyüzünün kurşuni mavisine uzun uzun bakmak gerekir. Çünkü Ankara, güzelliğini göstermekten çok saklamayı bilen bir sevgili gibidir; kendini ancak kalmayı göze alanlara açar. Ankara'nın bir sırrı olduğuna inanırım hep. Fakat bu, şehrin sakladığı bir sır değil; insanın kendisinden sakladığı bir şey. Şehirler bazı hatıraları korumak için vardır belki. Evler yıkılır, insanlar ölür, isimler nüfus kayıtlarından ve mezar taşlarından silinir; ama bir zamanlar birinin beklediği merdiven, bir mektubun açıldığı oda, bir vedanın yarıda kaldığı sokak, bütün bunlardan sonra da yerinde durur. Ankara'nın taşları bu yüzden bana hiçbir zaman bütünüyle sessiz görünmedi. Onlarda, söyleyecek kimseyi bulamadığı için yüzyıllarca susmuş cümlelerin ağırlığı olduğunu hissederim hep. Bu şehre her dönüşümde, sanki benden önce burada yaşamış birinin yarım bıraktığı cümleyi tamamlamaya gelmişim gibi hissederim. Kimin cümlesi olduğunu bilmem. Belki bir zamanlar Ulus'ta, akşamın erken karardığı bir saatte sevdiğini bekleyen bir kadının; belki Ankara Kalesi'nin yıpranmış taşlarına elini koyup artık dönmeyecek birini düşünen yaşlı bir adamın. Belki de hiç yaşanmamış bir hayatın, bir insanın içinde yıllarca var olmuş ama dünyaya hiç gelememiş ihtimalinin. Bazı şehirler yaşanmış olanı saklar; Ankara'nınsa yaşanmamış olanı da hatırladığına inanmak isterim. Yakup Kadri Karaosmanoğlu'nun “Ankara” romanını okurken bir şehrin geleceğine inanmanın ne demek olduğu düşüncesi sarar beni. Bir başkentin inşası, yalnızca yolların açılması, binaların yükselmesi, meydanların biçimlenmesi değil; insanın henüz var olmayan bir dünyaya duyduğu inançtır. Fakat her yeni dünyanın temelinde, geride bırakılan bir dünyanın sessizliği de vardır. Bir ülke geleceğini kurarken geçmişini nereye koyar? İnsan, kendisini yeniden yaratabilmek için hangi hatıralardan vazgeçmek zorundadır? Ankara'nın tarihsel hikâyesinde beni en çok bu sorular ilgilendirir: Bir başlangıcın, içinde taşıdığı vedadan haberi var mıdır? Sevgi Soysal'ın “Yenişehir’de Bir Öğle Vakti” isimli romanına geçtiğimde, aynı şehrin başka bir hakikatiyle karşılaşırım. Burada büyük ideallerin yanında, gündelik hayatın küçük ve çoğu zaman görünmez kırılmaları vardır. Birbirinin yanından geçen insanlar, farkında olmadan birbirlerinin hikâyelerine değip uzaklaşırlar. Şehrin kalabalığı, yalnızlığı ortadan kaldırmaz; bazen onu daha da belirginleştirir. Aynı kaldırımda yürüyen yüzlerce insanın her biri, kendine ait bir evrenin merkezidir ve kimse bir başkasının içinden nasıl geçtiğini bütünüyle bilemez. Bir ağacın devrilmesi, yalnızca fiziksel bir olay değildir; kentin yüzeyinde biriken gerilimlerin, bastırılmış duyguların ve görünmez çatlakların açığa çıkmasıdır. Ankara burada, insanın kendi hayatını yaşadığını sanırken başkalarının hikâyelerine de dâhil olduğu o büyük, sessiz ağdır. Belki aşk da bu bilinmezliğin içinden doğar. Bir yabancının yüzünde, aklın açıklayamadığı bir tanışıklık hissedersin. Onu daha önce görmemişsindir; yine de sanki bir zamanlar birlikte sustuğunuz, bir kapının önünde ayrıldığınız, bir başka hayatta birbirinize söyleyemediğiniz şeyler olmuş gibidir. Sanki ruh, aklın henüz tanımadığı bir şeyi çok önceden hatırlamıştır. Ezoterik öğretilerin kadim dilinde buna bazen ruhsal tanışıklık, bazen görünmeyen bağ denir.  Belki bunların hepsi insanın bilinmez karşısında geliştirdiği şiirsel açıklamalardır; ama yine de bazı karşılaşmaların neden bir ilk karşılaşmadan çok, uzun bir ayrılığın sona ermesi gibi hissettirdiğini açıklamak kolay değildir. Bazen insanın sezgisi, zihninden önce davranır; bazen de kendi özlemini başkasının yüzünde okur. Fakat hangi açıklamayı seçersek seçelim, bazı karşılaşmaların neden bir başlangıçtan çok, çok eski bir hatıranın geri dönüşüne benzediği sorusu içimizde kalır. Ankara, bu soruyu cevapsız bırakmayı bilen bir şehirdir. Ahmet Hamdi Tanpınar'ın “Beş Şehir” isimli eserinde Ankara'yı düşünürken zamanın doğrusal bir yol olmadığını hissederim. Geçmiş, arkamızda kalmış bir ülke değildir; bazen bir taşın dokusunda, bazen eski bir yapının gölgesinde, bazen de hiç beklemediğimiz bir anda içimize düşen hüznün içinde yaşamayı sürdürür. Hacı Bayram-ı Veli'nin çevresinde insan, şehrin gündelik telaşının altında başka bir ritmin varlığını sezer. Ulus'un eski sokaklarında yürürken Roma'nın, Osmanlı'nın ve Cumhuriyet'in birbirini bütünüyle silmeden aynı toprağa yerleştiğini görür. Anadolu Medeniyetler Müzesi'nde binlerce yıllık bir nesnenin önünde durduğunda ise insanın kendi ömrü, zamanın büyük sessizliği karşısında bir anlığına saydamlaşır. Bir zamanlar bir elin tuttuğu o nesne, sahibinin bütün hikâyesini geride bırakarak bugüne ulaşmıştır. Adını bilmediğimiz biri ona bakmış, belki onu sevmiş, belki bir kaybın ardından avucunda taşımıştır. Şimdi aramızda yüzyıllar vardır; fakat nesnenin biçimi, bir zamanlar yaşayan bir insanın dünyaya dokunmuş olduğunun kanıtıdır. Belki ölümsüzlük, hiç sona ermemek değildir. Belki bir başkasının hayatında, adımız unutulduktan sonra bile, biçimini değiştirmiş bir iz olarak kalmaktır. İnsanların birbirinde bıraktığı izler de böyle değil midir? Bir akşam Kızılay'da yağmur başlar. İnsanlar tentelerin altına sığınır, araçların farları ıslak asfaltta uzar, bir otobüs durağında bekleyen genç kadın telefonunun ekranını tekrar tekrar aydınlatır. Belki bir mesaj bekliyordur. Belki artık gelmeyeceğini bildiği bir mesajın gelmeyeceğine bir kez daha inanmak istiyordur. Yanından geçen kimse onun hikâyesini bilmez. Şehir de ona bir cevap vermez. Fakat yıllar sonra aynı kaldırımdan geçen başka biri, açıklayamadığı bir hüzünle yavaşlayabilir. Bir başkasının acısı, bir başkasının hafızasında kendi adı olmadan yaşamaya devam edebilir mi? Ankara'nın görünmeyen haritasını, belki de bu karşılaşmalar çiziyordur. Bazen Kuğulu Park'ın suyuna düşen ışığa bakarken, hatıraların da suya benzediğini düşünürüm. Elini uzattığında biçimleri bozulur; onları sabitlemeye çalıştıkça başka bir şeye dönüşürler. Geçmişi hatırlamak, onu olduğu gibi geri getirmek değildir. Her hatırlayışta kendimizden bir şey ekler, bir şey eksiltiriz. Sonunda özlediğimiz kişinin gerçek yüzüyle hafızamızda yaşattığımız yüz birbirinden ayrılır. Belki insanın en uzun aşkı, artık var olmayan birine değil, o kişinin içinde bir zamanlar mümkün olmuş kendisine duyduğu aşktır. Ankara'nın gri göğü bu duygulara bir isim vermekten kaçınır. Ne bütünüyle karanlıktır ne de aydınlık. İki zaman, iki ihtimal, iki ayrı hayat arasında asılı kalmış gibidir. Belki bu yüzden Ankara'yı sevmenin bir tarafı da kesinlikten vazgeçmektir: Geçmişin bütünüyle geride kalmadığını, geleceğin henüz gelmediğini, insanın ise ikisinin arasında kendisini yeniden kurduğunu kabul etmek. Akşam olduğunda kitapları kapatırım. Yakup Kadri'nin kurmak istediği gelecek, Sevgi Soysal'ın birbirine değip geçen insanları ve Tanpınar'ın derinleşen zamanı, zihnimde aynı şehrin farklı odalarına dönüşür. Pencereden Ankara'ya bakarım. Evlerin ışıkları yanar. Bir yerde biri doğar, bir yerde biri ölür, bir başkası sevdiğine kavuşur, bir diğeri yıllar sonra ilk kez ağlar. Şehir bunların hiçbirini bütünüyle bilmez; yine de hepsine yer açar. Ve o an, Ankara'nın sırrının ne olduğunu anladığımı sanırım. Belki hiçbir şeyi gerçekten saklamıyordur. Belki yalnızca, bizim unutmaya mecbur kaldığımız şeylerin dünyada bir yerde var olmaya devam edebileceğini hatırlatıyordur. Bir insanın sesi susabilir; ama o sesin duyulduğu oda kalır. Bir aşk bitebilir; ama iki insanın bir zamanlar aynı gökyüzüne baktığı gerçeği değişmez. Zaman, her şeyi elimizden alan bir güç olduğu kadar, bizden aldıklarını başka biçimlerde muhafaza eden bilinmez bir hafızadır. Ankara'dan yürürken bazen, henüz tanımadığım birinin bir gün bu sokaklardan benimle birlikte geçeceğini düşünürüm. Belki hiç karşılaşmayacağız. Belki karşılaşacağız da birbirimizin hayatında neyi değiştirdiğimizi hiçbir zaman öğrenemeyeceğiz. Yine de şehir, ikimizin de ayak izlerini aynı toprağın üzerinde taşıyacak. İşte bu düşünce, bana aşkın en tuhaf ve en güzel ihtimalini hatırlatıyor: Birbirimizin hayatında kalamasak bile, aynı dünyanın hafızasına karışabiliriz. Ankara, bütün gri sabahları ve uzun akşamlarıyla, bana bunu öğretir: Bazı şeyler kaybolmaz; yalnızca onları hatırlayacak olan kişi değişir. Ve belki de şehirler, tam olarak bu yüzden vardır: Bir gün unutacağımızı bildiğimiz hâlde, bir zamanlar gerçekten yaşadığımızı dünyaya söylemek için.