Bir Tarih/Örnek Olay İncelemesi; Tarih romantizm değildir. Kimliğe, niyete ya da iyi niyet beyanlarına değil; güce, örgütlenmeye ve iradeye bakar. Soğdlar bu gerçeği en ağır bedelle öğrenen toplumlardan biridir. Soğdlar Kimlerdi? Soğdlar, Orta Asya’nın en zeki, en hareketli ve en zengin ticaret toplumlarından biriydi. İpek Yolu’nun finansörleri, lojistik ustaları, aracılarıydı. Dilleri vardı, şehirleri vardı, sermayeleri vardı. Ama devletleri yoktu. Onlar bir halktan çok, dağınık bir ekonomik sınıf olarak var oldular. Coğrafya: Merkezde Olup Merkez Olamamak Semerkant, Buhara ve çevresi… Dünyanın kalbi sayılabilecek bir coğrafya. Fakat tarih şunu gösterir: Coğrafyanın merkezinde olmak, siyasi merkez olmak değildir. Soğdlar toprakta yaşadı ama toprağa hükmetmedi. Kültür: Esnekliğin Kimliksizliğe Dönüşmesi Soğdlar: Her dine yakındı Her iktidarla uyumluydu Her güçle pazarlık yapabiliyordu Bu esneklik kısa vadede kazandırdı, uzun vadede eritti. Çünkü: Devletler sadakat ister, ticaret tarafsızlık. Şehirler: Zengin Ama Savunmasız Soğd şehirleri parlaktı. Ama: Ordu yoktu Siyasi birlik yoktu Merkezi otorite yoktu Şehir vardı, egemenlik yoktu. Bu yüzden ilk büyük dalgada: Savunamadılar Direnemediler Dağıldılar Başkalarıyla İlişkiler: Herkesin Adamı, Kimsenin Devleti Soğdlar: Çin’e danışman, Türklere aracı, İran’a tüccar, Bizans’a haberciydi Ama bir kriz anında: Kimse Soğdlar için savaşmadı. Çünkü tarih şunu affetmez: Kendi adına ölmeye hazır olmayanı, başkası adına kimse savunmaz. Çöküş: Servet Vardı, İrade Yoktu Arap fetihleri ve Türk-İslamlaşma süreci geldiğinde Soğdlar: Direniş göstermedi Devlet kurma refleksi göstermedi Ticaretle kurtulacağını sandı Sonuç: Dil yok oldu Kimlik dağıldı Halk asimile oldu Bugün Soğd diye bir millet yok. Soğdlar Neden Kayboldu? Cevap net: Ekonomi vardı, devlet yoktu. Zenginlik vardı, egemenlik yoktu. Ağ vardı, merkez yoktu. Bu Hikâye Neden Bugün Siyasidir? Çünkü bu sadece bir tarih anlatısı değil, bir uyarıdır. Tarih boyunca: Ticarette güçlü Finansal olarak etkili Ama siyasi egemenlikten yoksun topluluklar, kriz anlarında silinmiştir. Kimlik: Devletle korunur Orduyla yaşar Hukukla kalıcı olur Aksi hâlde: Küresel rüzgârlar serveti taşır, ama halkı savurur.   Türkiye İçin Ders: Kemalizm Neden Hayatiydi? Mustafa Kemal Atatürk’ün yaptığı şey tam olarak şuydu: Ekonomiyi değil, önce devleti kurmak. Topluluğu değil, milleti inşa etmek. Kemalizm: Üniter devlettir Tek egemenliktir Bölünmezliktir Merkezî iradedir Çünkü bu coğrafyada: Üniter yapı çökerse, ticaret birilerinin elinde kalır ama millet kalmaz. Osmanlı’nın son yüzyılı ve Soğdların hikâyesi aynı uyarıyı yapar: Çok merkezlilik = dağılma Bölgede Türk Varlığının Gerçeği Orta Asya’dan Anadolu’ya kadar Türk varlığı: Ancak bağımsız Ancak üniter Ancak Cumhuriyet rejimiyle kalıcı olmuştur. Aksi senaryoların hepsi tarihte denendi: Aşiretçilik → parçalanma İmparatorluk tortusu → çöküş Çok kimlikli gevşek yapı → dağılma Soğdlar bunun tarihsel ispatıdır.   Son Söz Soğdlar zengindi ama yok oldular. Türkler defalarca yıkıldı ama devlet kurmayı bildiği için kaldı. Bu yüzden: Kemalizm bir ideoloji değil, bu coğrafyada hayatta kalma formülüdür. Cumhuriyet, üniter devlet ve bağımsızlık; romantik tercihler değil, tarihin zorunlu hükmüdür. Bilgece bakarsak: Devletini korumayan millet, servetini başkasına bırakır.