Son bir haftadır sahaflardan kitap araştırırken çok ilgimi çeken bir eserle karşılaştım. Nadir AVŞAROĞLU** bu çalışmasını okuduğumda belki hepimizin yaşadığı Ankaralı olmanın o nostalji dolu anılarına yolculuğa çıkarması ve ayakta kalan birçok esere başka bir gözle bakmamızı sağlıyor. Ankara’da yaşıyor olsak bile gidip göremediğimiz ilçelerin pasajları hakkında bilgilendirmesi hem bizler için hem de Ankara’ya gelen misafir ve yeni yerleşimciler için bir yol haritası içermesi oldukça anlamlı olmuş. Kitaba ulaşmanız için Nadir AVŞAROĞLU’nun web sayfasından temin edebileceğinizi düşünüyorum. Başka bir kolaylıkta Academia.edu web sitesi PDF olarak Nadir beyin katkısıyla 2025 yılında paylaşmış. Gerçekten büyük kolaylık özellikle araştırmacılara rehber niteliğinde. Nadir AVŞAROĞLU 1963 yılında Ankara’da doğdum. Çocukluğum Ankara’da geçti. Delikanlılığım, baba memleketi Adana’da, gençliğim okumak için tekrar geldiğim Ankara’da. Sonra; dede-baba mesleği olan madenciliği yapmak için ülkenin çeşitli yerlerinde çalıştım… Sunuş Çocukluğumun ilk pasajı Şemsi Paşa Pasajı ile birlikte, Ulus'ta Anafartalar Çarşısıydı. Annemin alışverişe çıktığı günler Anafartalar Çarşı'sına gidin, annem azarlayana kadar yürüyen merdivenlere binmek çocukluğumun en büyük heyecandı. Öğrencilik dönemlerinde, Sosyal Pasajı'ndan Sakarya Caddesi'ne geçiş, Onur Çarşı'sında kıyafet seçiş, Ülkealan Pasajı'nda imrenerek spor malzemeleri şeytan Dükkânların ışıltılı, ışıltılı vitrinlerini seyrediş ve İzmir Caddesi'nde Amerikan Pazarı'ndaki kot pantolonları izleyiş en önemli yaşam anları oldu. Ama en çok Yenişehir'deki Zafer Çarşısı'na giderdim. Kitapçılardan kitap almak, ders çalışmak için sarı sayfalı defterler, teksir kâğıdı almak, sahaflardan ucuz kitapları görüyorum. Hala gözümün önündedir. Bir madenci olarak ruhum köstebek benim. Yerin altı üstünden daha çok ilgimi çekiyor. Saklı gizli şeyleri bulma hevesi Olmadı gözden kaybolmak da istiyorum. Ama bir pasaj gördüğüm müstehcen olanlarım. Bunu çok düşündüm ve ayrıcalıklı oldum Hayatımın çeşitli evrelerinde buldum. İşte bu yüzden mekân, mekân, pasaj, pasaj Ankara'nın eskiyen ama eskimesini hiç istemiyorum. O güzelim pasajlarını güçlendirecekler. Pasaj kültürünün, AVM'lere yenik düşmesi dileğiyle... Giriş Mekânları toplumsal koşullar biçimlendirir; karşılıklı olarak, mekânlar da toplumsal yapıyı etkiler. Bu konunun başlığındaki pasajlar, ticaret yoksulluğun artmasıyla, ilk kez 18. yüzyılda Batı'da ortaya çıktı. Ankara pasajları, 1950'lerde ticari faaliyetlerle hızlı gelişmelerle yapılmaya başlanmış; etkili alışveriş hayatıyla kent ekonomisine katkı sağlamış, gündelik hayat vazgeçilmez mekânları olarak kesici ve toplumsal ilişkileri yeniden belirlemiş, özgün yapı tipolojileri ve özel mülkiyete ait alanda kamusal sürekliliğin sağlanması özellikleri ile ayrıcalıklı özel mekanlar olmuştur. Ankara pasajlarının mekânsal değerlendirmesine temel olması için, pasajların kısaca yeni bir yapı tipi olarak ortaya çıkan çıkış süreci ve genel mekânsal özellikleri aktarılıyor: Sanayi Devrimi, teknolojik gelişmeler ve modernleşme Süreç içerisinde başlanan pasajlar, kentlerde, dış mekân ile iç mekân arasında, ara mekânlar olarak inşa edilmiştir. Etimolojik olarak, Fransızca “geçiş”, ilk kez 13. yüzyılda, yol, geçiş anlamında; 1610'da bir binadaki koridor anlamında kullanılmıştır. Latincede, “passus” üreten “adım” anlamındadır ve başı-sonu olan bir mekânı tanımlamaktadır. İngilizce'de “arcade” üyeleri, “kemerli bir bina veya galeri, dükkânlar arasında kemerli geçiş yolu/sokak” anlamındadır. Pasaj yapılması büyük bina bloklarının ve imar adalarının iç kısımlarını bölen veya kendisine ait dar ve özel sokaklar anlamında kullanılması, 18. yüzyılın başlarındadır. (1) Pasajlar, ekonomik, politik, sosyal ve teknolojik gelişmelerin sonucunda ortaya çıkıyor ortaya çıkan 19. yüzyıl ticaret mekânlarıdır. Büyük mağazaların teklifleri olan pasajlar, üst ve orta sınıf mekânlarıdır. Lüks malların ticaret merkezleri olan pasajlarda, özel iç mekân düzenlemeleri yapılmış, ilgi çekici vitrinler hazırlanmıştır. Pasajların ortaya çıkışını iki ana nedene bağlamaktadır: ilki, tekstil ticaretindeki yoğunlaşmadır. Tekstil ticaretindeki değişim, mağazalarda Mevcut malların çeşitliliğini ve içeriğini arttırmıştır. İkincisi, demirin ve camın yapı malzemesi olarak çalıştırılmasıdır. (2) Pasajların çıkış çıkışlarının ve hızla patlamalarının nedenleri; • Ticaretin koşut olarak, lüks malların performansı ve pazar fiyatı, • Kirli, tozlu ve kaldırımları olmayan Paris sokaklarında gezinmenin zorlaşması, • 1789-99 arasında, Fransız Devrimi döneminin karmaşıklığı içinde, özellikle Paris'te, sokakların sorunlarından sorunları ve yolları aralıkları için alternatif sokak ihtiyacı, • Rahat bir şekilde gezilebilecek olan alanlardır. (3) Pasajların gündelik yaşamın yerine ve toplumsallığına göre; • Pasajlar kentte olmalıdır, • Farklı sokakları birbirine bağlamalı, kısa yollar sağlamalıdır. • İç mekândaki mağazaların sayısı dar ve derin olmalı ki, mağaza sayıları daha fazla olabileceğin. • Pasajlardaki hareketlilik sokaktaki yaşama benzemeli, dolayısıyla kent günün vazgeçilmezi ögesi olmalıdır. • Pasajın iç mekânı bir sokak illüzyonu yaratma durumundadır; bu illüzyon, cam çatı ile konuşuyor. 1852 tarihli bir Paris Rehberi'nden yapılan bir alıntıda: “Endüstriyel lüksün yeni söylenebilecek bir buluşu olan pasajlar, bina kitlelerinin arasında geçen, üstü camla örtülü, mermer kaplı geçişlerdir. Işığı yukarıdan alan bu geçidin iki yanında en şık dükkânlar yer almaktadır; böylece bu türden bir pasaj, kendi başına bir kent, küçük bir dünya demektir.” ifadeleri yer almıştır. Paris Rehberi'nde pasajların genel özellikleri:  Giriş Blokların iç mekânlarını açığa çıkarmak için dar ve gizlenmiş alanlar geçiş sağlar.  Simetrik Sokak İç mekânları, sokak parçaları, iki taraflı karşılıklı, aynı cephe düzeninde ve simetriktir. Simetriklik özelliği, pasaj ile dış mekândaki bir ticari sokak arasındaki temel farklılıktır.  Erişim Pasaj içleri, iki taraflı evlerle sıralanmış bir sokağı hatırlatmakta, farklı sokaklar, mekânlar, yapılar vb. arasında bağlantı kurmaktadır.  Tavan penceresi Güneş ışığını içeri alan büyük boyutlu tavan pencereleri, 19. yüzyılda başlamıştır.  Geçiş alanı ve yerleştirme yerleri ile hareket alanlarıdır. İklim koşullarda, trafikten, gürültüden koruyan, güvenli mekanlardır. Ticaret seçimi Bireysel mağazalardan bölünme, perakende satış geliştirme; çeşitli ucuz toplu halde bulunur, kolay ve sürekli alışveriş sağlar; arazi mağazaların kullanımı ve kiralanan finansal canlılığı sağlar.  Özel mülkte kamusal alan, pasajların cepheleri, sütunlu, kemerli girişler ya da üstü kapalı yürüyüş alanlarıyla, bir yandan özel mülkü sınırlandırırken ötede yandan girişine/erişimine olanak sağlar. Sosyo-kültürel bir mekân ve bir toplanma alanı olarak, kültürel gelişimin sembolüdür. Bu başarıyla, pasajların giriş kapılarında yazılan isimler kullanılmış bazı pasajlar mekânların “çarşı” olarak isimlendirildiği görülmektedir. Bazılarının yapısı izin belgelerinin ile giriş kapılarında yazan isimler farklıdır. Öte yandan, halk arasında, aynı yer için hem pasaj hem çarşı ismi bazen de işyerleri ve İşhanı isimleri kullanılmaktadır. 1 KURT KIRAL Merve, AKIN Emel, “Pasajlarda Mekânsal Biçimlenme: Ankara-Yenişehir Pasajları”, Uluslararası Hakemli Tasarım Ve Mimarlık Dergisi, Sonbahar Kış Dönemi, Yıl: 2020, Sayı: 21. 2 KURT KIRAL Merve, AKIN Emel, yaş, s. 28. 3 KURT KIRAL Merve, AKIN Emel, yaş, s. 29. *https://www.academia.edu/127237145/ANKARANIN_PASAJLARI ** https://nadiravsaroglu.com/