VOLTAİRE Konuşuyor Voltaire (gerçek adıyla François-Marie Arouet, 1694–1778), Fransız bir yazar, filozof ve Aydınlanma Çağı’nın en önemli düşünürlerinden biridir. Voltaire, özgürlük, hoşgörü ve akılcılığı savunan, modern düşüncenin şekillenmesinde büyük rol oynayan bir filozoftur. Edebiyatçı kimliği vardır: Roman, tiyatro ve denemeler yazmıştır. En bilinen eseri “Candide” adlı hiciv romanıdır. Bakalım Voltaire günümüzde Türkiye’de yaşasaydı bizlere neler söylerdi: Sevgili yurttaşlar, Bugün karşınızda bir düşünür olarak değil, sizi rahatsız etmeye niyetli bir dost olarak duruyorum. Eğer bugün karşınızda konuşma cesaretini buluyorsam, bunun nedeni sizlere hazır cevaplar sunmak değil; aksine, sizleri düşünmeye davet etmektir. Ben Voltaire olarak, hayatım boyunca şunu savundum: İnsan aklı, zincire vurulamaz. Ama ne yazık ki tarih boyunca onu zincire vurmaya çalışanlar eksik olmadı. Kimi zaman din adına, kimi zaman devlet adına, kimi zaman da çoğunluğun sesi adına… Çünkü insanı uyandıran şey çoğu zaman hoş sözler değil, huzursuz eden sorulardır. Ve ben Voltaire, hayatım boyunca tam da bunu yaptım: Rahatınızı kaçırdım, çünkü aklınızı özgür bırakmak istedim. Size bir hakikat sunmayacağım. Bundan daha tehlikeli bir şey yoktur. Size sorular sunacağım. Çünkü doğru sorular, yanlış cevaplardan daha değerlidir. Şimdi kendinize dürüstçe sorun: Gerçekten düşünüyor musunuz, yoksa yalnızca size sunulan düşünceler arasında seçim mi yapıyorsunuz? Sizin çağınız, benim yaşadığım zamandan çok daha karmaşık. Sizler artık yalnızca yönetenlerin sözleriyle değil, görünmeyen güçlerin, algoritmaların, kalabalıkların sesiyle şekillenen bir dünyada yaşıyorsunuz. Eskiden insanlar susturulurdu; bugün insanlar konuşturuluyor… Ama çoğu zaman ne söylediklerini kendileri seçmiyor. Bu daha incelikli bir esarettir. Eskiden zincirler demirdendi, şimdi görünmez. Eskiden yasaklar açıktı, şimdi yönlendirmeler gizli. Eskiden korku sustururdu, bugün konfor susturuyor. Ve en tehlikelisi şudur: İnsan, özgür olmadığını bilmezse özgürlük talep etmez. Sevgili dostlarım, Bir toplumun çöküşü, insanların yanlış düşünmesiyle değil, düşünmemesiyle başlar. Çünkü düşünmeyen insan, kolayca yönlendirilir. Kendi fikri olmayan, başkasının fikrini savunur. Ve bunu çoğu zaman fark etmez bile. Bugün etrafınıza bakın. Aynı kelimeleri kullanan, ama birbirini anlamayan insanlar görüyorsunuz. Tartışmalar var, ama diyalog yok. Gürültü var, ama düşünce yok. Peki neden? Çünkü insanlar hakikati aramıyor; haklı çıkmayı arıyor. Oysa hakikat, sizin tarafınızı tutmaz. Ben size şunu söyleyeyim: Eğer bir düşünce sizi hiç rahatsız etmiyorsa, muhtemelen o düşünce sizi geliştirmiyordur. Eğer yalnızca sizinle aynı fikirde olanları dinliyorsanız, aslında düşünmüyorsunuzdur; yalnızca yankılanıyorsunuzdur. Zihninizi bir yankı odasına çevirmeyin. Sevgili yurttaşlar, Benim en çok savunduğum şeylerden biri ifade özgürlüğüdür. Ama bu özgürlük, sadece konuşma hakkı değildir. Asıl mesele, farklı olanı duyabilme cesaretidir. Ben sizinle aynı fikirde olmak zorunda değilim. Siz de benimle olmak zorunda değilsiniz. Ama eğer birbirimizi susturmaya başlarsak, o zaman hiçbirimiz gerçekten konuşamayız. Şunu unutmayın: Bir fikri yasaklamak, onu yok etmez; sadece onu daha tehlikeli hâle getirir. Bir insanı susturmak, gerçeği susturmaz; sadece onu daha zor bulunur hâle getirir. Hakikat, baskıyla değil; tartışmayla ortaya çıkar. Ama tartışma dediğimiz şey, bağırmak değildir. Hakaret etmek değildir. Karşı tarafı yok etmek değildir. Tartışma, anlamaya çalışmaktır. Ve anlamaya çalışmak, zayıflık değil; büyük bir güçtür. Sevgili dostlarım, Sizler büyük bir ülkenin yurttaşlarısınız. Tarihiniz, mücadelelerle ve dönüşümlerle dolu. Ancak her toplumun karşı karşıya kaldığı bir sınav vardır: Aklın mı, yoksa kör inancın mı rehber olacağı. Ben inanca karşı değilim. Ama sorgulanmayan inancın tehlikeli olduğunu söylerim. Çünkü sorgulanmayan her şey, zamanla dogmaya dönüşür. Ve dogma, insan zihninin en büyük düşmanıdır. Bugün etrafınıza bakın. İnsanlar neye inanıyor? Neden inanıyor? Bu inançlar onları özgürleştiriyor mu, yoksa sınırlandırıyor mu? Benim savunduğum şey çok basit: Hiçbir düşünce, eleştiriden muaf değildir. Eğer bir fikir doğruysa, eleştiriden güçlenerek çıkar. Eğer yanlışsa, zaten yıkılmalıdır. Bu yüzden derim ki: Fikirlerle savaşmayın, fikirleri tartışın. Ancak tartışmanın da bir ahlakı vardır. Bağırmak, haklı olmak değildir. Çoğunluk olmak, doğru olmak değildir. Güçlü olmak, haklı olmak değildir. Hakikat, çoğu zaman yalnızdır. Sevgili dostlarım, Benim mücadelem krallarla, kiliseyle, baskıyla oldu. Sizin mücadeleniz ise daha karmaşık: Bilgiyle, yanılsamayla ve hızla. Çünkü artık sorun bilgiye ulaşamamak değil; doğruyu yanlıştan ayıramamaktır. Her gün yüzlerce şey görüyorsunuz. Haberler, yorumlar, iddialar… Ama şunu sorun: Bunların kaçı doğru? Ve daha önemlisi: Bunların kaçı düşünülmüş? Eğer her gördüğünüze inanırsanız, başkalarının kurduğu bir dünyada yaşarsınız. Eğer her duyduğunuzu sorgularsanız, kendi dünyanızı kurmaya başlarsınız. İşte özgürlük burada başlar. Sevgili yurttaşlar, Size büyük idealler sunmayacağım. Çünkü büyük idealler, çoğu zaman büyük hayal kırıklıkları doğurur. Size küçük ama güçlü bir şey önereceğim: Kendi aklınıza güvenin. Bu, sandığınızdan daha zor bir şeydir. Çünkü kendi aklınıza güvenmek, yalnız kalmayı göze almaktır. Kalabalığın dışında durmayı göze almaktır. Yanılmayı kabul etmektir. Ama aynı zamanda bu, insanı insan yapan tek şeydir. Unutmayın: Herkesin aynı şeyi düşündüğü bir yerde, kimse gerçekten düşünmüyordur. Sevgili dostlarım, Ben umutluyum. Çünkü siz hâlâ sorular sorabiliyorsunuz. Ve bir toplum, soru sormayı bırakmadığı sürece asla tamamen kaybolmaz. Ama şu seçimi yapmak zorundasınız: Rahat mı olmak istiyorsunuz, yoksa özgür mü? Haklı görünmek mi istiyorsunuz, yoksa doğruyu bulmak mı? Kalabalığın içinde kaybolmak mı, yoksa kendi aklınızla var olmak mı? Cevaplar kolay değil. Ama değerli olan hiçbir şey kolay değildir. Ve son olarak size şunu bırakıyorum: Şüphe edin. Sorgulayın. İtiraz edin. Ama hepsinden önemlisi; Korkmayın. Çünkü korkan zihin itaat eder, ama özgür zihin dünyayı değiştirir. Teşekkür ederim.