Çin'in Avrupa'ya yönelik yeni Arktik deniz yolu, Orta Doğu'daki geçiş noktalarının yerini alabilir mi?

Çin, Ortadoğu krizinin Kızıldeniz kıyısındaki Bab el-Mandeb dahil olmak üzere kritik su yollarını felç ettiği bir dönemde küresel ticareti kolaylaştırabilecek yeni bir Kuzey Kutbu Okyanusu üzerinden nakliye rotası açıkladı.

ABD'nin İran'a karşı savaşı gibi çatışmaların Kızıldeniz ve Basra Körfezi gibi hayati öneme sahip rotaları kısıtlamasıyla birlikte, nakliye şirketleri son yıllarda Arktik üzerinden geçen alternatif ticaret rotalarına giderek daha fazla ilgi duymaya başladı. Çin'in doğu kıyısındaki Ningbo'dan başlayıp, Rusya'nın Kuzey Deniz Yolu boyunca ilerleyerek Kuzey Kutup Dairesi'ni kesen ve daha sonra Kuzey Denizi'nde güneye doğru yönelerek İngiltere'nin doğusundaki Felixstowe'da son bulan Çin'in yeni "Buz İpek Yolu" olabilir. Son aylarda, Yemen kıyılarındaki Kızıldeniz'e açılan önemli geçiş noktası olan Bab el-Mandeb Boğazı, İran destekli Husi milislerinin Suudi Arabistan'a bağlı gemileri hedef almasıyla birçok gemi için geçilmez bir rota haline geldi . Bu durum, Batı Asya'yı Avrupa'ya bağlayan hayati su yolu olan Süveyş Kanalı'na giden ve gelen trafiği aksattı. Peki Çin'in yeni deniz yolu güzergahı sürdürülebilir bir alternatif olabilir mi ve uluslararası ticaretteki güç dengesi açısından ne anlama gelir? Arktik'ten geçen yeni Çin deniz yolu nerede? Geçtiğimiz hafta, Kuzey Afrika ve Türkiye ile uluslararası ticarette uzmanlaşmış Çinli konteyner taşımacılığı şirketi Sea Legend, Çin'in Avrupa ile olan tarihi İpek Yolu güzergahından esinlenerek "Buz İpek Yolu" adını verdiği yeni rotasını resmen duyurdu. Şirket, geçen Ekim ayında bu güzergahta bir deneme seferi gerçekleştirdi. Çin'in Xinhua haber ajansının o zamanki bir raporuna göre , yolculuk 20 gün sürdü ve bu da Süveyş Kanalı üzerinden geçen yaklaşık 40 günlük veya Güney Afrika'daki Ümit Burnu çevresinden geçen yaklaşık 50 günlük diğer rotalara göre bir avantaj sağladı. Bu güzergâh Süveyş Kanalı'na alternatif olabilir mi? İklim değişikliği, Kuzey Kutbu'ndaki buzların önemli ölçüde erimesine zaten neden oldu. Sel ve doğal afetler gibi dünya çapında yeni tehditler oluştururken, yeni potansiyel nakliye rotaları da açtı. Ancak, orada yeni ve serbest erişilebilir nakliye rotaları oluşturmanın önünde bir dizi engel bulunmaktadır. Çin'in yeni Arktik deniz yolu, Çin'den Avrupa'ya seyahat süresini yarıya indirebilirken, yine de sadece kuzey yarımkürenin daha az buz bulunan sıcak yaz aylarında erişilebilir durumda. Rota, buzların ne zaman eriyeceğine bağlı, bu da belirsizliği artırıyor. Analistler ayrıca güzergahı etkileyebilecek jeopolitik sorunlara da dikkat çekiyor. Çin'in yeni "Buz İpek Yolu", on yıldan uzun süredir bölgedeki ticari nakliyatta önemli bir oyuncu olan Rusya'nın Kuzey Deniz Yolu'ndan geçiyor. Ancak, ticari sigorta şirketi Allianz Commercial'ın denizcilik analizine göre, geçen yıl bu rotadan sadece 23 konteyner gemisi geçti; bu sayı 2024'te 15'ti. Kuzey Deniz Yolu'ndan geçiş izinleri, Rus devlet nükleer şirketi Rosatom'a bağlı bir kuruluş olan Kuzey Deniz Yolu İdaresi (NSRA) tarafından verilmektedir. Analistler,"Rusya Kuzey Deniz Rotası üzerinden yapılan deniz taşımacılığını kontrol ettiğinden, şu ana kadar bu rotayı Hürmüz Boğazı veya Süveyş Kanalı'na alternatif olarak gerçekçi bir şekilde kullanabilen tek ülke Çin'dir" diyor ve şunu söylüyor: "Çin'in Kuzey Deniz Rotası'nı Kızıldeniz ve Süveyş Kanalı'na etkili bir alternatif haline getirebilmesi durumunda, Ortadoğu'da küresel denizcilikte yaşanan mevcut aksaklıklar sırasında Pekin ve Çinli nakliye şirketleri için benzersiz bir ekonomik avantaj yaratabilecek." 2017'de, Kuzey Kutbu üzerinden ticareti artırmak isteyen Çin Devlet Başkanı Xi Jinping, dönemin Rusya Başbakanı Dmitry Medvedev'e Çin'in Kuzey Deniz Yolu'nu birlikte geliştirmesi ve kullanması gerektiğini söylemişti. Ancak Pekin, Rus ticaret yollarına daha fazla erişim ancak Rusya'nın 2022'de Ukrayna'ya karşı savaşı başladıktan sonra elde edebildi.