Bu yazımızda Büyük Patlama modeline göre gelinen noktada elde edilen nötr maddeden (hidrojen atomu) bugünkü yapının nasıl yaratıldığının anlatılmasına şimdilik ara verip yeni yaşadığımız Bahar Ekinoksundan söz edeceğiz.
Ekinox (equinox) kelimesi Latinceden gelmektedir. Anlamı “eşit gece” demektir. Mart ve Eylül ayında olmak üzere yılda iki kez yaşanmaktadır. Bu günlerde gece ve gündüz süresi yaklaşık eşittir.
Bilindiği gibi Dünya Güneş etrafında eliptik bir yörüngede (ekliptik) dolanımını bir yılda tamamlamaktadır. Diğer yandan yer ekseni etrafında döngüsünü bir günde tamamlamaktadır.
Dünya'nın kendi etrafında döndüğü eksen (yer ekseni) ile Güneş etrafında dolandığı yörünge düzlemi (ekliptik) arasında yaklaşık 66 derecelik bir açı bulunmaktadır. Başka bir deyişle Dünya'nın yörünge düzlemine tam dik değil, eğik (dik açıdan yaklaşık 23 derece saparak) durduğu anlamına gelir.
Yirmi üç derecelik bu eğiklik 41 000 yıllık bir periyotla iki derecelik değişim göstermektedir. Böyle bir değişiklik, Dünyanın erken dönemlerinde yaşanan gezegenimsi küçük cisimlerle olası çarpışmaya bağlanmaktadır. Mevsimlerin olmasının nedeni de işte bu eksen eğikliğidir.
Dünya ekseninin eğikliğinden dolayı, yıl içinde Dünyanın farklı bölgeleri, Güneş ışıklarını farklı yoğunlukta ve farklı sürelerle almaktadır. Sıcaklık-soğukluk (iklimsel) ve gece-gündüz süreleri değişmektedir. Söz edilen eğikliğin kararlı bir şekilde sürdürülmesi için Ay’ın ve güneşin çekimsel etkisi önemlidir. Böyle bir değişim ve yapı dünyadaki iklim ve canlı yaşam için olmazsa olmazdır.
Bu noktada yer ekseninin bir özelliğinden daha söz etmeliyiz. O da Dünyanın dönme ekseninin uzayda presesyon hareketi yapmasıdır. Yer ekseninin bu hareketini çocukken oynadığımız topaç oyunundaki topacın dönme ekseninin hareketine benzetebiliriz (havada konik bir daire çizer). Yer ekseninin uzaydaki bir tam döngüsü yaklaşık 26000 yıldır. Bunun sonucu ise şu anda Kuzey Yıldızı olarak gözlediğimiz Polaris’in zamanla değişecek olmasıdır. Örneğin 13 000 yıl sonra Kuzey yıldızımız değişecek ve kuzey yıldızımız Vega olacaktır; binlerce yıl sonra kuzeye baktığımızda Vega’yı göreceğiz; eğer Dünya o tarihe kadar yaşanılır halde kalırsa!!
Tüm kültürlerde ekinoks yeni ve güçlü başlangıçları göstermektedir. 23 Mart ekinoksu baharı müjdelemekte ve yeni başlangıçlara kanat açmayı göstermektedir. Eskiden mali yılbaşı da bu tarihle çakılırdı. Söz ettiğimiz Bahar başlangıcı kuzey yarım küre için geçerlidir. Aynı tarih güney yarım küre için sonbaharın başlangıcıdır. Artık bu tarihte kuzey yarı kürede güneş ışınları ekvatora dik olarak gelmeye başlamakta ve kuzey yarı küre ısınmaya başlamaktadır.
