Havza; Milli mücadelede ilk "Gaza"Bayrağının açıldığı,ilk kıvılcımın çakıldığı ilk bağımsızlık ateşinin yakıldığı yerdir. Çünkü Kurtuluş Savaşı Milli bir Mücadele olduğu gibi, Aynı zamanda kutsal bir "Mücahede" dir.Atatürk’ün ifadesiyle"Biz hertürlü haklarımızı ve bağımsızlığımızı savunmak üzere giriştiğimiz mücahade ve mücadelenin kutsiyetine inanmış ve hiçbir kuvvetin bir milleti yaşama hakkından mahrum edemeyeceğine kanaat getirmişizdir. Davamızın meşruiyet ve kutsiyeti, bu en zor zamanımızda, Cenab-ı Hak'tan sonra en büyük güvencemiz ve desteğimiz dir." demektedir.[1]
Bu Mücadele ve Mücahede Mustafa Kemalin gençliğinden beri taşıdığı ve Türk Milletinin yaradılışında var olan Vatan, Millet sevgisi ve esaret tanımama ruhuyla verilmiştir.
“Cumhuriyet”, Mustafa Kemalin “vicdanında bir sır gibi sakladığı” bir tasavvurdu.
Damat Ferit Hükümeti, Mustafa Kemal'i Samsun'a Karadeniz'de Pontusçu çetelerle çatışan Türkleri durdurmak, Doğu Anadolu'daki şuraların asker toplamasını engelleyip bu şuraları kapatmak, Mondros mütarekesine göre silah ve cephaneyi toplamak için gönderdi. Ancak Mustafa KemalCumhuriyete giden yolda ilk adımı atmış talimatla ; 28 Mayıs 1919 da Havzada Müdafaa-i Hukuk Cemiyetini kurdurmuştur.Havzada kurulan Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti’nin de özel bir anlam ve önemi vardır. Kurtuluş savaşı aynı zamanda Kapitalist ve Emperyalist zulüm imparatorlarına karşı verilen karşı verilen, bütün insanlığı ilgilendiren bir “Hak” Hukuk savaşıdır. Mustafa Kemal Müdafaa-i Vatan, Müdafaa-i Millet dememiş, kuracağı Devletin temeline “Hak”kı, Hukuku, Adaleti oturtmuştur.
“Müdafaa-i Hukuk’un” temel ilke ve düşüncesi : “Bağımsızlık ve özgürlük ruhu, Aydınlanma, paylaşım bilinci, feragat ve fedakârlık şuuru, varoluş aşkı, Allahtan başkasına teslim olmamak zihniyeti, milli ve mukaddes mücahede(Ceht) yoludur.” [2]Bu yüksek birvicdan ve bir iman şuurunun eseridir. Bu bakımdan Havza Cumhuriyetin temel taşıdır.
Mustafa Kemal Paşa’nın Havzadaki çalışmalarında Milli mücadelenin örgütlenmesine yardımcı olan, cesaretleri, örnek kişilikleri ve tarihsel hizmetleri ile bu günleri kendilerine borçlu bulunduğumuz Millî Mücadele'nin meşalesi niteliğindeki Havzalı “İlk cüreti, İlk cesareti gösteren, İlk milis teşkilatı kuran” Kahramanlarımızın hatıralarının yaşatılması, halkımıza ve gelecek nesillerimize hatırlatılması ve anlatılmasının Havzalı olarak bir vicdan borcu olduğunu düşünüyor onları Saygı, Minnet ve Rahmetle anıyor, Atatürk ve silah arkadaşlarının Havzaya gelişinin 107. yıl dönümünü kutluyorum.
“Müdafaa-i Hukuk” düşüncesi ve ruhuylaCumhuriyetimizin ve Demokrasimizin değerlerinden ödün vermeden sonsuza kadar yaşatılması hepimizin ortak Sorumluğu ve Görevidir.” 25.Mayıs 2026
Saygılarımla…
Fuat YETGİN