Trump "yaptırımları kaldıracağız" dedi: CAATSA için yol haritası ne?

CAATSA nedir ve yaptırımların kaldırılması süreci nasıl ilerleyecek?

NATO Zirvesi için Ankara'ya gelen ABD Başkanı Donald Trump, Beştepe'de Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile gazetecilerin sorularını yanıtladığı sırada CAATSA yaptırımlarının kaldırılacağını açıkladı. ABD Başkanı Trump, "Yaptırımları kaldıracağımızı söyleyebilirim. Çok yakın çalışıyoruz. Yaptırımları kaldırmanın zamanı. Dostlarımıza yaptırım uygulamak istemiyoruz, bu kadar basit" ifadelerini kullandı. Tam adı "ABD'nin Hasımlarıyla Yaptırımlar Yoluyla Mücadele Yasası" olan CAATSA, Trump'ın ilk döneminde Kongre'den geçmişti. Bu düzenleme kapsamında Trump, Beyaz Saray'daki ilk döneminde, koltuğunu Joe Biden'a devretmeden günler önce Türkiye'ye yönelik yaptırımları uygulamaya koymuş; böylece bu yasa ile ilk kez bir NATO üyesi ülke hedef alınmıştı. Türkiye'ye neden yaptırım geldi? CAATSA yaptırımına Türkiye'nin Rusya'dan hava savunma füzesi S-400 satın alması gerekçe gösterildi. ABD, S-400'ün üreticisini Ekim 2017'de yaptırım listesine eklemiş, Ankara ise aynı yıl Moskova'ya S-400 siparişi vermişti. Türkiye'nin S-400 alımı Kasım 2015'te bir Rus uçağının Suriye'de düşürülmesiyle patlak veren krizi izliyor. Washington füzelerin teslim alınması halinde yaptırım uygulanacağına dair uyarılarda bulunuyordu. Nitekim 2019'da ilk bataryalar teslim alındı ve ertesi yıl Trump yaptırım kararını imzaladı. CAATSA kapsamında Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB) ve dönemin SSB Başkanı İsmail Demir ile üst düzey yetkililer yaptırım listesine eklendi. Savunma Sanayi Başkanlığı'na ABD'den ürün ve teknoloji temini ile Amerikan bankalarının finansman sağlaması yasaklandı. Listede yer alan kişilerin ABD'deki hesapları donduruldu ve ülkeye girişleri engellendi. SSB Türkiye'de Kaan ve Hürjet gibi uçaklar ile Altay tankı, Atak helikopteri, Milgem savaş gemisi projelerini yönetiyor. CAATSA nedeniyle Kaan uçağına motor temini veya başka silahlar için gerek duyulan teknolojilerin transferi sağlanamıyor. Kamuoyunda CAATSA ile birlikte konuşulsa da aslında Türkiye F-35 programından daha önce çıkarıldı. CAATSA açıklanmadan bir yıl önce, 2019'da Türkiye yıllardır ortağı olduğu yeni nesil savaş uçağı projesinin dışında bırakıldı. Türkiye S-400'ler nedeniyle projeden dışlanmadan önce aslında ilk uçaklarını almış, üzeri Türk bayrağı ile boyanan F-35'lerde eğitim almak üzere Türk pilotlar ABD'ye gitmişti. Ancak S-400 krizi yaşanınca bu uçaklar ABD'de kaldı ve Türkiye'ye hiçbir zaman teslim edilmedi. Ankara hâlihazırda F-35'ler için 1,4 milyar dolar ödeme yapmış durumda. Başlangıçta 100 adet alınması planlanan bu uçaklardan şimdi ilk etapta beş adet teslim edilmesi bekleniyor.  Trump'ın kararıyla 2019'da Türkiye F-35 programından çıkarıldı, Kongre de 2020 savunma bütçesine Türkiye'ye bu uçakların teslimatını engelleyen bir madde ekledi. Her iki karar da S-400'lerin varlığının F-35'lerin güvenliğini riske atacağı, Rusya'nın bu uçaklara dair istihbarat toplayabileceği gerekçesiyle alındı. Şimdi Erdoğan ve Trump'ın Ankara'da açıkladığı gibi beş uçağın teslimi için Kongre'den onay alınması zorunlu çünkü yasak bir başkanlık kararnamesine değil, yasaya dayanıyor. Bunun için Trump'ın Kongre'yi S-400'lerin artık risk oluşturmadığına ikna etmesi gerekiyor. Erdoğan: Bizi izlemeye devam edin NATO Zirvesi'nin sonunda düzenlediği basın toplantısında Trump ile S-400'ler konusunda bir anlaşmaya varılıp varılmadığı Cumhurbaşkanı Erdoğan'a soruldu. Reuters'ın "ABD yasası F-35'ler için Türkiye'nin S-400'lere sahip olmamasını şart koşuyor. Türkiye bu yasanın gereğini yerine getirmek için ne yapacak" şeklindeki sorusuna Erdoğan, "Bizi izlemeye devam edin" yanıtını verdi ve başka bir açıklamada bulunmadı. Üçüncü ülkeye sevk iddiası ABD'nin tutumu başından beri S-400'ler Türkiye'de oldukça askeri iş birliğinin kısıtlanması yönündeydi. Krizi aşmak için geçmişte S-400'lerin üçüncü ülkelere, örneğin Azerbaycan, Katar, Suriye veya Kuzey Kıbrıs'a sevki gibi öneriler gündeme geldi ancak ne Türk hükümeti ne de adı geçen ülkeler şu ana dek bu yönde bir gelişmeyi teyit etmediler. Bunun kolay olmayacağı değerlendirilirken S-400'ler Türkiye'de oldukça Amerikan Kongresi'nin tutum değiştirip değiştirmeyeceği belirsiz. Aralık 2017'de Ankara'nın dört adet S-400 bataryası için 2,5 milyar dolar ödeyeceği açıklanmıştı. Trump'ın Kongre'deki Cumhuriyetçiler üzerinde güçlü bir etkisi var ancak Kasım ayında yapılacak ara seçimlerde partisinin çoğunluğu kaybetmesi bekleniyor. Bu da harekete geçmek için Başkan'a çok az zaman bırakıyor. CAATSA için ise Trump'ın hareket alanı biraz daha fazla ancak yine de yaptırımları tamamen kaldırıp kaldıramayacağı ve bunun için hangi hukuki yolu kullanabileceği net değil. Hukukçular, S-400'lerin artık ABD için bir sorun olmadığına dair Kongre'ye resmi bir bildirimde bulunması hâlinde Trump'ın yaptırımları değiştirme veya geçici olarak durdurma hakkına sahip olduğu yorumunu yapıyor.