Dünya genelinde her 70 kişiden biri zorla yerinden ediliyor

Dünya genelinde en az 117,8 milyon insan çatışma, şiddet, insan hakları ihlalleri ve zulüm nedeniyle zorla yerinden edilmiş durumda.

Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği'nin (UNHCR) bugün yayınladığı rapora göre, dünya genelinde en az 117,8 milyon insan, yani her 70 kişiden biri, zorla yerinden edilmiş durumda. Son 10 yılda ilk kez zorunlu yer değiştirmelerde düşüş yaşandı; bu değişim, dünyanın en büyük yerinden edilme krizlerinden kaçan mültecilerin ve ülke içinde yerinden edilmiş kişilerin (IDP) büyük ölçekli geri dönüşleriyle tetiklendi. 2025 yılında yerinden edilmiş insan sayısında yaklaşık yüzde 4'lük bir azalma olmasına rağmen, bu ilerleme Lübnan'ın hızla büyüyen yerinden edilme krizi tarafından gölgede kaldı. ABD-İsrail'in İran'a karşı savaşı Mart 2026 sonlarında başladığından beri, İsrail saldırıları bir milyondan fazla insanı zorla yerinden etti ve İran'da da 3,2 milyon insan ülke içinde yerinden edildi. Zorla yerinden edilen 117,3 milyon kişiden: -68,6 milyon kişi çatışma veya diğer krizler nedeniyle kendi ülkeleri içinde yerinden edilmiş durumda. Yaklaşık 28,5 milyon mülteci ise BM Mülteciler Yüksek Komiserliği (UNHCR) yetki alanı altında bulunuyor. -9 milyon kişi sığınmacı – kendi ülkelerinde zulüm veya zarar görme korkusu nedeniyle başka bir ülkede koruma arayan ve karar bekleyen kişiler. -7,2 milyon insan uluslararası korumaya ihtiyaç duyuyor. -UNRWA'nın yetki alanı altındaki Filistinli mültecilerin sayısı 6 milyondur. Mülteciler nereden geliyor? Mültecilerin neredeyse dörtte üçü (%72) sadece yedi ülkeden geliyordu: -Venezuela (6,4 milyon), -Filistin (6 milyon), -Ukrayna (5,2 milyon), -Suriye (4,9 milyon), -Afganistan (3,7 milyon), -Sudan (2,8 milyon), -Güney Sudan (2,4 milyon). En çok mülteciye ev sahipliği yapan ülke kim? Dünyadaki mültecilerin üçte birinden fazlası sadece yedi ülkede yaşıyor. Dünya genelinde en büyük mülteci nüfuslarına ev sahipliği yapan ülkeler şunlardır: -Kolombiya (2,8 milyon), -Almanya (2,7 milyon), -Türkiye (2,4 milyon), -Uganda (1,9 milyon), -İran (1,7 milyon), -Çad (1,5 milyon), -Pakistan (1,3 milyon). Mültecilerin ve uluslararası korumaya ihtiyaç duyan diğer kişilerin yaklaşık yüzde 65'i, geldikleri ülkelerin komşu ülkelerinde yaşıyordu. İran ve Pakistan'daki mültecilerin neredeyse tamamı Afgan iken, Türkiye'deki mültecilerin çoğu Suriyelidir. Kolombiya'daki mültecilerin büyük çoğunluğu Venezuela'dan gelirken, Almanya'da büyük bir Ukraynalı, Suriyeli ve Afgan mülteci nüfusu bulunmaktadır. Uganda'daki mültecilerin büyük çoğunluğu Güney Sudan'dandır; benzer şekilde, Çad'daki en büyük yerinden edilmiş grubu Sudanlı mülteciler oluşturmaktadır. Küresel yer değiştirmenin tarihi 1951'de BM, II. Dünya Savaşı'nın ardından Avrupa'daki mültecilerin haklarını korumak amacıyla Mülteci Sözleşmesi'ni yürürlüğe koydu. 1967'de sözleşme, dünyanın geri kalanındaki yerinden edilme sorununu da kapsayacak şekilde genişletildi. Mülteci Sözleşmesi imzalandığında 2,1 milyon mülteci vardı. 1980 yılına gelindiğinde, BM tarafından kaydedilen mülteci sayısı ilk kez 10 milyonu aşmıştı. 1980'lerde Afganistan ve Etiyopya'daki savaşlar, mülteci sayısının 1990 yılına kadar iki katına çıkarak 20 milyona ulaşmasına neden oldu. Mülteci sayısı sonraki yirmi yıl boyunca oldukça istikrarlı kaldı. Ancak, ABD'nin 2001'de Afganistan'ı ve 2003'te Irak'ı işgal etmesi, Güney Sudan ve Suriye'deki iç savaşlarla birlikte, 2021 yılının sonuna kadar mülteci sayısının 30 milyonu aşmasına yol açtı. 2022'de başlayan Ukrayna savaşı, İkinci Dünya Savaşı'ndan bu yana en hızlı büyüyen mülteci krizlerinden birine yol açtı ve bir yıldan kısa bir sürede 5,7 milyon insan Ukrayna'dan kaçmak zorunda kaldı. 2023 yılında Sudan'da Sudan ordusu ile Hızlı Destek Kuvvetleri arasındaki çatışma, mülteci sayısını 1,5 milyona çıkardı. Aynı yıl, İsrail'in Gazze Şeridi'ni bombalaması Filistin nüfusu üzerinde yıkıcı bir etki yarattı. Gazze'nin 2,3 milyonluk nüfusunun neredeyse tamamı yerinden edildi ve birçoğu birden fazla kez kaçmak zorunda kaldı. Son dönemde, ABD-İsrail'in İran'a karşı yürüttüğü savaş, İsrail ile Hizbullah arasında düşmanlıkların yeniden başlamasıyla birlikte Lübnan'da yeni bir yerinden edilme krizine yol açtı. İsrail, güney Lübnan için geniş çaplı zorunlu yer değiştirme emirleri verdi ve hava bombardımanının yanı sıra karadan bir işgal başlattı. 2025 yılında, evlerine dönen mülteci ve yerinden edilmiş kişilerin sayısı 2024 yılına kıyasla yüzde 50 artarak 14,7 milyondan fazla kişiye ulaştı. Bu, BM Mülteciler Yüksek Komiserliği (UNHCR) tarafından kaydedilen en büyük geri dönüş dalgasıdır. BM Mülteciler Yüksek Komiserliği (UNHCR), mültecilerin geri dönüş koşullarının ideal olmaktan çok uzak olduğunu, birçok kişinin şiddet ve istikrarsızlığa geri döndüğünü ve bu durumun, menşe ülkelerine geri dönenlerin karşı karşıya kaldığı tehlikeler hakkında soruları gündeme getirdiğini belirtiyor.