“Doğu ile Batı Arasında Bir Mütefekkir: Ahmet Ağaoğlu

Azerbaycan’ın Ankara Büyükelçiliği bünyesindeki Azerbaycan Kültür Merkezi tarafından yürütülen “Türkiye’de Tanınmış Azerbaycanlıların İzinde” projesi kapsamında, Ahmet Ağaoğlu’nun hayatını ve entelektüel mirasını konu alan yeni bir kitap yayımlandı.

Türkiye’deki Azerbaycan Kültür Merkezi tarafından, tanınmış soydaşlarımızın mirasının araştırılması, incelenmesi ve tanıtılması çerçevesinde Azerbaycan–Türkiye’nin önemli şahsiyetlerinden biri olan Ahmet Ağaoğlu hakkında bir araştırma ve yayın projesi hayata geçirildi. Azerbaycanlı tarihçi ve araştırmacı Dr. Dilgam Ahmed tarafından yayına hazırlanan ve “Doğu ile Batı arasında bir mütefekkir: Ahmet Ağaoğlu” adını taşıyan kitapta, Ağaoğlu’nun bugüne kadar yayımlanmamış bilimsel ve edebi yazıları, hatıraları, röportajları ile arşiv belgeleri bir araya getirilmiştir. Kitapta ilk olarak Azerbaycan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı İlham Aliyev’in Ahmet Ağaoğlu’nun 150. doğum yıldönümünün kutlanmasına dair yayımladığı Kararnamede, yazarın faaliyetlerine ilişkin değerlendirmelerine yer verilmiştir: “Ahmet Bey Ağaoğlu, geçen yüzyılın başlarından itibaren Azerbaycan’da ve sınırları dışında cereyan eden karmaşık toplumsal ve siyasal süreçlere aktif olarak katılmış, milli uyanış hareketinin her zaman ön saflarında yer alan vatansever bir şahsiyet olmuş, aynı zamanda Müslüman Doğu’da modernleşme politikasının istikrarlı bir savunucusu olarak tanınmıştır. Ahmet Ağaoğlu’nun toplumsal sorunları ahlaki ve manevi açıdan ele alan, toplumu ilerlemeye yönelten ve ileri dünya kültüründen yararlanarak yenilenmeye çağıran geniş konu yelpazesine sahip, derin içerikli eserleri Azerbaycan aydınlanmacılığına önemli bir katkıdır.” Kitabın derleyicisi Dilgam Ahmed, eserde şu hususu vurgulamaktadır: “Ahmet Bey Ağaoğlu’nun Doğu ve Batı kültürleri arasında yaptığı karşılaştırmalar, onun hem geleneksel değerlere bağlılığını hem de modern düşünceye açık tutumunu ortaya koymaktadır.” Belirtmek gerekir ki, kitapta yer alan materyaller Ahmet Ağaoğlu’nun hayat hikayesini ve kişiliğini derinlemesine tanımak isteyenler ile tarih ve kültür konularında farklı bir bakış açısı arayan okurlar için büyük önem taşımaktadır. Ahmet Ağaoğlu, Azerbaycan düşünce tarihinde aydınlanmacılık, millîlik ve modernleşme fikirlerini bir araya getiren öncü bir mütefekkir olarak özel bir yere sahiptir. Doğu ve Batı değerlerini uzlaştırmaya çalışan, millî düşüncenin şekillenmesinde önemli rol oynamış seçkin aydınlardan biridir. Kitapta ayrıca, tanınmış toplumsal ve edebi şahsiyet Ahmet Ağaoğlu’nun kişisel arşivinden belgeler ve fotoğraflar da ilk kez yayımlanmıştır. Azerbaycan’ın ve Türk dünyasının kültür başkenti olan Şuşa’da doğan, halkın aydınlanmasında önemli hizmetler sunan Ahmet Bey Ağaoğlu; Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün yakın silah arkadaşlarından biri olmuş, Anadolu Ajansı’nın ilk yönetim kurulu başkanlığını yapmış ve Türkiye’de toplumsal-felsefi içerikli birçok eserin yazarı olmuştur. Ahmet Ağaoğlu, Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti Parlamentosu ile Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin 2. ve 3. dönemlerinde milletvekili olarak görev yapmıştır. Türkiye’de tanınmış bir Azerbaycanlı olarak milli devletçilik ve modernleşme fikirlerinin gelişimine katkıda bulunmuş, Cumhuriyet’in düşünsel ortamını etkileyen önemli fikir insanlarından biri kabul edilmektedir. Azerbaycan Kültür Merkezi’nden verilen bilgiye göre, kitabın Ankara Üniversitesi ve İstanbul Üniversitesi’nde geniş kapsamlı tanıtımlarının yapılması, ayrıca Türkiye’nin önde gelen üniversitelerine ve kütüphanelerine hediye olarak gönderilmesi planlanmaktadır.