Türkiye'nin COP31'de ortaya koyduğu '35x35' hedefi nedir?

Türkiye'nin Antalya'da düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı (COP31) başkanlığı kapsamında öne çıkardığı en önemli girişimlerden biri, küresel ekonominin elektrikleşmesini hızlandırmayı amaçlayan "35x35" hedefi oldu.

Türkiye, COP31'de, küresel enerji tüketiminde elektriğin payının 2035'e kadar yüzde 35'e çıkarılmasını hedeflediğini açıkladı.  İlk olarak Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı ve COP31 Başkanı Murat Kurum tarafından 9 Haziran 2026'da Almanya'nın Bonn kentinde açıklanan hedef, dünya genelinde nihai enerji tüketiminde elektriğin payını 2035'e kadar yüzde 35'e yükseltmeyi öngörüyor. Şu anda bu hedef yüzde 20'nin biraz üzerinde. Hedef yalnızca Türkiye'nin kendi enerji tüketimine yönelik değil. Türkiye'nin COP31 dönem başkanlığı aracılığıyla uluslararası toplumun benimsemesini istediği küresel bir dönüşüm hedefi. COP31 Başkanı ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, pazartesi günü yaptığı açıklamada, teknoloji şirketlerinin veri merkezlerini temiz enerjiyle çalıştırmaya teşvik edilmesinin zirvedeki görüşmelerin öncelikli konularından biri olacağını söyledi. Bu yaklaşım, Türkiye’nin elektrifikasyona (ulaşım, binalar ve sanayi gibi alanlarda elektrik kullanımının yaygınlaştırılması) ilişkin temel hedefinin ardından geliyor. Söz konusu hedef, elektrik enerjisinin küresel enerji talebindeki payını 2035 yılına kadar yaklaşık yüzde 20’den yüzde 35’e çıkarmayı amaçlıyor. “35x35” (veya 2035'e kadar yüzde 35) olarak adlandırılan hedef, dünyayı düşük karbonlu bir geleceğe taşımaya yardımcı olmak amacıyla haziran ayında açıklanmıştı. Hedef, kötüleşen iklim değişikliği ve İran savaşı nedeniyle fosil yakıt piyasalarında yaşanan şokun yol açtığı ve “tarihimizdeki en kötü enerji krizi” olarak nitelendirilen dönemin ardından geldi. Kurum, “Ulaşımdan binalara ve sanayiye kadar günlük yaşamı elektriklendirerek aileleri ve işletmeleri enerji piyasalarındaki dalgalanmalardan koruyabiliriz,” dedi. “2035’e kadar yüzde 35 hedefi, COP31 başkanlığımızın belirleyici önceliklerinden biri olacak.” Türkiye’nin elektrifikasyon hedefinin ayrıntıları neler? Elektrifikasyon, dizel yakıtla çalışan bir otomobil veya otobüsün elektrikli araçla değiştirilmesi gibi, fosil yakıt yakan teknolojilerin yerine elektrikli sistemlerin kullanılması anlamına geliyor. Ancak bu, fosil yakıtların kullanımının tamamen ortadan kalkacağı anlamına gelmiyor. Hedef, elektrik üretiminde yenilenebilir enerjinin payını değil, toplam nihai enerji tüketiminin ne kadarının elektrikle karşılandığını ölçüyor. Ancak elektrifikasyon, elektriğin mutlaka temiz kaynaklardan üretildiği anlamına gelmeyebilir. Örneğin elektrikli bir otomobilin şarj edildiği elektrik büyük ölçüde kömür santrallerinden geliyorsa, sağlanan emisyon azaltımı daha sınırlı olabilir. Bu nedenle Türkiye'nin açıkladığı girişim, elektrikleşmenin yenilenebilir enerji üretiminin artırılması, elektrik şebekelerinin güçlendirilmesi, enerji depolama kapasitesinin geliştirilmesi ve fosil yakıtlardan uzaklaşılmasıyla birlikte yürütülmesini öngörüyor. Dünya Kaynakları Enstitüsü(WRI), elektrifikasyonu “kendi başına nihai bir hedef değil, hedefe ulaşmayı sağlayan bir araç” olarak tanımlıyor. Enstitü, “Kömür ağırlıklı bir elektrik şebekesinden beslenen elektrikli bir otomobil, iklim açısından benzinle çalışan bir otomobilden daha kötü olabilir. Başka bir deyişle, elektrifikasyonun faydaları elektriğin nasıl üretildiğine bağlıdır” ifadelerini kullanıyor. Kampanya koalisyonu Beyond Fossil Fuels'ten Claire Smith, “Elektrikleşmenin, yenilenebilir enerjiyi teşvik etmek yerine yeni fosil yakıt tüketimini gizlemek için kullanılan, çağımızın Truva atına dönüşmesine izin vermeyelim,” diyor. 2035’e kadar yüzde 35 taahhüdü, ancak elektrikleşme güneş ve rüzgar enerjisinin gelişmiş şebeke depolama kapasitesiyle desteklendiği esnek bir enerji sistemiyle beslendiği takdirde, bugünkü iklim ve enerji krizini gerçekten ele alacaktır. Enerji düşünce kuruluşu Ember’e göre, geçen yıl Türkiye’nin elektriğinin yüzde 43’ü düşük karbonlu kaynaklardan üretildi. Kuraklık koşullarına rağmen hidroelektrik, yüzde 16’lık payıyla ülkenin en büyük temiz elektrik kaynağı olmayı sürdürdü. Türkiye’nin elektrik üretiminde rüzgarın payı yüzde 11,1 ile, İtalya (yüzde 8,1) ve nükleer enerji tutkunu Fransa (yüzde 8,2) dahil birçok G7 ülkesinin önünde. Güneş enerjisinden elektrik üretimi, son birkaç yılda iki katına çıkarak yüzde 10,5’e yükseldi.  2025’te elektriğinin yüzde 34,3’ünü karşılayan kömür, Türkiye’nin en büyük enerji kaynağı olmayı sürdürüyor. Bu oran, dünya ortalamasının 1,2 puan ve AB ortalamasının 25,07 puan üzerinde. Analistler, Türkiye’de kömürle elektrik üretiminin neredeyse üçte ikisinin ithalata dayandığını ve bunun enerji güvenliği açısından sonuçları olduğuna dikkat çekiyor. Türkiye aynı zamanda gaza da güçlü biçimde bağımlı; geçen yıl elektriğinin yüzde 22,1’i gazdan üretildi. Bu oran da hem dünya hem AB ortalamasının üzerinde. Artan talebi karşılamak için fosil yakıt kaynaklı üretimin yükselmesi nedeniyle, son 20 yılda ülkenin elektrik sektöründen kaynaklanan emisyonları neredeyse ikiye katlandı. Ancak son on yılda rüzgar ve güneş enerjisindeki büyüme bu eğilimi sınırlamaya yardımcı oldu. Türkiye’nin kişi başına düşen emisyonları 2025’te küresel ortalamayla aynı seviyedeydi. Ülke şimdi, 2030’a kadar elektriğinin yüzde 47’sinin yenilenebilir kaynaklardan gelmesini hedefliyor. Bu da AB’nin en az yüzde 42,5’lik bağlayıcı hedefinden biraz daha iddialı.