Taşkent'in 20. yüzyıl mimarisi UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne girdi

Taşkent'in dönüşümüne damga vuran 10 modernist yapı ve kentsel kompleks, UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne alındı. Böylece Orta Asya mimarlık tarihinin özgün bir dönemi uluslararası düzeyde tescillenmiş oldu.

Liste, 1960'lardan 1990'ların başına kadar inşa edilen 10 bina ve yapı kompleksini kapsıyor. Bu yapılar, modernist mimarinin Orta Asya'nın yerel gelenekleri, iklim koşulları ve kent yaşamına uyarlanışının önemli örnekleri olarak öne çıkıyor. Resmî adı "Taşkent Modernist Mimarisi: Orta Asya'da Modernlik ve Gelenek" olan seri miras alanı, 1960'lardan 1990'ların başına kadar inşa edilen yapı ve komplekslerden oluşuyor. UNESCO, bu miras alanını uluslararası modernist mimarinin yerel kültürel gelenekler, iklim koşulları ve Özbekistan'ın başkenti Taşkent'in karşı karşıya olduğu deprem riskiyle uyumlu biçimde nasıl yeniden yorumlandığını gösteren seçkin bir örnek olarak değerlendiriyor. Taşkent'in modernist dönüşümü, 1966'da meydana gelen yıkıcı depremin öncesinde başlamıştı. Ancak felaket, kentin yeniden inşasını hızlandırarak çok daha kapsamlı bir kentsel dönüşüm sürecinin önünü açtı. Bu süreçte yeni bulvarlar, meydanlar, konut blokları, müzeler ve kültür kurumları inşa edilerek başkentin silueti baştan şekillendirildi. Uluslararası modernist mimari anlayışı, Özbekistan'ın geleneksel mimarisi ve zanaat kültüründen esinlenen avlular, açık galeriler, geometrik süslemeler ve anıtsal sanat eserleriyle harmanlanarak Taşkent'e kendine özgü bir kimlik kazandırdı. Mimari tasarımlar, estetik anlayışın yanı sıra bölgenin iklimsel ve coğrafi koşullarına da uyum sağlıyordu. Kavurucu yaz sıcaklarına karşı derin cepheler, geniş saçaklar ve gölgeli açık alanlar tasarlanırken, geliştirilen yeni inşaat teknikleri de Taşkent'in yüksek deprem riski göz önünde bulundurularak yapıların sismik dayanıklılığını artırmayı hedefliyordu. UNESCO listesine alınan seri miras alanı, şu 10 yapı ve kompleksten oluşuyor: Zhemchug ("İnci") Konut Binası, Devlet Tarih Müzesi, Güzel Sanatlar Akademisi Merkez Sergi Salonu, Kosmonavtlar Metro İstasyonu, Büyük Güneş Fırını (Güneş Heliokompleksi), Halkların Dostluğu Sarayı, Devlet Sanat Müzesi, Devlet Sirki, Çorsu Pazarı ve Alisher Navoi Sinema Sarayı. “Bu, yalnızca tek tek binaların değil, bütün bir dönemin değerinin kabulüdür” dedi Özbekistan Cumhurbaşkanlığı İdaresi Başkanı Saida Mirziyoyeva. Mirziyoyeva'ya göre deprem sonrası ortaya çıkan mimari, modern tasarımı, Orta Asya geleneklerini ve ülkenin iklimine uyarlanmış çözümleri bir araya getiriyor. "UNESCO tarafından tanınmak, aynı zamanda uzun vadeli bir sorumluluk da yüklüyor: Bu yapıları özenle korumak, kentin yaşayan dokusunun bir parçası olarak yaşatmak ve taşıdıkları mirası gelecek nesillere aktarmak." Karar, UNESCO Dünya Mirası Komitesi'nin 48. oturumu sırasında, 19-29 Temmuz 2026 tarihleri arasında Kore Cumhuriyeti'nin Busan kentinde alındı. Alan, insanlık tarihinin önemli bir dönemini temsil eden olağanüstü mimari ya da kentsel gelişim örneklerini tanıyan dördüncü ölçüt kapsamında listeye alındı.