Enflasyon 'kontrol altında' olsa da fiyatlar neden yükseliyor

Enflasyon 'kontrol altında' olsa da fiyatlar neden yükseliyor

Gıda enflasyonu 2023’teki zirvesinden sert düşmüş olsa da, Avrupa’da market fiyatları pandemi öncesine kıyasla hâlâ neredeyse üçte bir daha yüksek; bunun kalıcı nedenleri ise yapısal. Enflasyon geriledi, Avrupa Merkez Bankası büyük ölçüde memnun ve İran savaşının ikincil etkileri şimdilik büyük oranda kontrol altında tutuluyor. Kısaca, enflasyonun düşmesi market fiyatlarının otomatik olarak gerilemesi anlamına gelmiyor. Düşük enflasyon, fiyatların artık sadece eskisine kıyasla daha yavaş arttığı demek; buna karşılık, kuşağımızın gördüğü en sert gıda fiyatı şokunun yarattığı tahribat çoktan kalıcılaştı ve bu etkinin yakın zamanda ortadan kalkmaya niyeti yok. Enflasyon istatistiklerinin size oynadığı oyun şudur: Analistler gıda enflasyonunun %2,8'e düştüğünü söylediğinde, kastettikleri gıdanın daha yavaş zamlandığıdır; ucuzladığı değil. Enflasyon düşünce fiyatlar geri gitmez; sadece eskisi kadar hızlı tırmanmaz. Tırmanış yavaşlasa da dağ yerinde durur. Avrupa genelinde, Eurostat'ın uyumlaştırılmış enflasyon verilerine göre, 2016 ile 2025 arasında gıda ve alkolsüz içecekler, tüm tüketim kalemleri içinde en yüksek kümülatif fiyat artışını kaydetti: %33,2'lik bir artış. Bu, enerji, hizmetler ya da diğer herhangi bir sepet bileşeninden daha yüksek. Küresel ölçekte OECD verileri, 2025 ortasında gıda fiyat düzeylerinin Aralık 2019'a kıyasla neredeyse %46 daha yüksek olduğunu gösteriyor. Bu ölçekte bir artış sadece altı yılda birikti; oysa pandemi öncesinde benzer bir orana ulaşmak on altı yıl almıştı. Psikoloji de önemli. Avrupa Merkez Bankası'nın (AMB) Tüketici Beklentileri Anketi, gıda fiyatlarının, insanların genel enflasyon algısını orantısız biçimde şekillendirdiğini ortaya koyuyor; bunun nedeni, insanların gıda alışverişini sık yapması, bütçelerinde büyük yer tutması ve gıdayı başka ürünlerle ikame etme imkanının sınırlı olması. AMB'ye göre, Avro Bölgesi'ndeki tüketicilerin üçte biri artık istedikleri gıdayı karşılayıp karşılayamayacakları konusunda kaygı duyuyor. Avrupa genelinde, Eurostat'ın uyumlaştırılmış enflasyon verilerine göre, 2016 ile 2025 arasında gıda ve alkolsüz içecekler, tüm tüketim kalemleri içinde en yüksek kümülatif fiyat artışını kaydetti: %33,2'lik bir artış. Bu, enerji, hizmetler ya da diğer herhangi bir sepet bileşeninden daha yüksek. Küresel ölçekte OECD verileri, 2025 ortasında gıda fiyat düzeylerinin Aralık 2019'a kıyasla neredeyse %46 daha yüksek olduğunu gösteriyor. Bu ölçekte bir artış sadece altı yılda birikti; oysa pandemi öncesinde benzer bir orana ulaşmak on altı yıl almıştı.