Dünya genelinde saatler değişiyor: "Artık saniye" kaldırılıyor

Dünya genelinde kullandığımız saat sisteminde, 1972 yılından beri uygulanan sistem için köklü bir değişikliğe hazırlanılıyor. Dünya'nın dönüşü ile atom saatleri arasındaki farkı dengelemek amacıyla kullanılan "artık saniye" uygulamasının kaldırılması için uluslararası düzeyde oylama yapılacak.

“Artık saniye” olarak bilinen ve Dünya’nın dönüş hızındaki değişimlerin küresel saatlerle uyumlu hale getirilmesini sağlayan sistemin geleceği oylamayla belirlenecek. Uluslararası kurumlar, yaklaşık yarım asırdır kullanılan bu uygulamaya son verilip verilmemesi konusunda karar verecek. Bu değişim günlük hayatta saatlerimize bakışımızı hemen değiştirmesi beklenmiyor. Ancak bilgisayar sistemlerinden telekomünikasyona, finansal işlemlerden enerji altyapısına kadar hassas zaman ölçümüne ihtiyaç duyan teknolojiler açısından önemli bir dönüm noktası olabilir. İnsanlık binlerce yıl boyunca zamanı Güneş'in gökyüzündeki konumuna ve Dünya'nın dönüşüne göre ölçtü. Günümüzde ise dünyanın resmi zaman standardı olan UTC'nin temelinde son derece hassas atom saatleri bulunuyor. Sorun ise Dünya'nın kendi ekseni etrafında her zaman aynı hızda dönmemesi. Ay'ın kütle çekimi, gezegenin iç kısmındaki hareketler, Dünya yüzeyindeki su ve buz kütlelerinin yer değiştirmesi gibi birçok etken dönüş hızında küçük değişikliklere yol açabiliyor. Kutup buzlarının erimesinin de bu süreç üzerinde etkisi bulunuyor. Sonuç olarak Dünya'nın dönüşüne dayanan astronomik zaman ile atom saatlerinin gösterdiği zaman arasında küçük farklılıklar meydana geliyor. İşte artık saniye, bu iki zamanı birbirine yakın tutmak için kullanılıyor. Artık saniye sistemi 1972'den bu yana 27 kez uygulandı. Gerektiğinde dünya saatlerine fazladan bir saniye eklenerek astronomik zaman ile UTC arasındaki fark düzeltiliyor. Bir saniye günlük hayat açısından önemsiz görünebilir. Ancak dijital dünyada durum oldukça farklı. Artık saniyenin düzensiz zamanlarda uygulanması ve yalnızca yaklaşık altı ay önceden duyurulması, zamanı son derece hassas biçimde kullanan bilgisayar sistemlerinde sorunlara neden olabiliyor. Artık saniye uygulaması günlük yaşamda çoğu insan tarafından fark edilmese de internet altyapısı, veri merkezleri, finansal işlem sistemleri ve havacılık teknolojileri açısından önemli sonuçlar doğurabiliyor. Çünkü modern dijital sistemlerin büyük bölümü, işlemlerin doğru sırayla gerçekleşebilmesi için son derece hassas zaman ölçümlerine ihtiyaç duyuyor. Artık saniyelerin düzensiz aralıklarla uygulanması ve genellikle yalnızca altı ay öncesinden duyurulması, bu sistemleri yöneten kuruluşların teknik hazırlıklarını zorlaştırıyor. Nitekim 2012 yılında eklenen artık saniye, bazı büyük internet hizmetlerinde ve uçuş rezervasyon sistemlerinde kesintilere neden olmuştu. 2016 yılının sonunda gerçekleştirilen son artık saniye eklemesinde de bazı bulut hizmetlerinde kısa süreli aksaklıklar yaşanmıştı. Bu nedenle teknoloji şirketleri, zaman ölçümünde öngörülebilirliği artırmak amacıyla artık saniye uygulamasının kaldırılmasını uzun süredir destekliyor. Uluslararası Ağırlıklar ve Ölçüler Bürosu üyesi 69 ülkenin, artık saniye uygulamasının kaldırılmasına ilişkin yeni teklifi oylaması bekleniyor. Teklifin kabul edilmesi durumunda kararın Mayıs 2027'de yürürlüğe girmesi öngörülüyor.