Zengezur’da yeni koridor Türkiye ve dünyayı nasıl etkiler

Zengezur’da yeni koridor Türkiye ve dünyayı nasıl etkiler

Ermenistan ve Azerbaycan liderleri Nikol Paşinyan ve İlham Aliyev, neredeyse 40 yıldır devam eden Karabağ çatışmasının ardından cuma günü Trump'ın davetiyle barış anlaşması imzaladı. Bu anlaşmayla birlikte bir zamanlar Zengezur Koridoru diye adlandırılan yol, "Uluslararası Barış ve Refah için Trump Rotası"na dönüştü. Daha önce Moskova'nın arabuluculuğuyla birçok kez görüşen iki düşman ülke, Nahçıvan'ı Azerbaycan'a bağlayan Zengezur Koridoru ve Karabağ konusundaki çatışmalarda uzlaşmaya varamamıştı. Cuma günü Washington'da gerçekleşen görüşmeden hem barış anlaşması hem de Zengezur Koridoru'nu yeni bir transit geçide dönüştüren, Güney Kafkasya'da büyük etkileri olacak bir anlaşma çıktı. Trump iki ülke arasında bir zamanlar imkansız olarak nitelenen anlaşmaya öncülük ederek övgüleri topluyor. Yeni statü alacak koridor, Türkiye ile de sınırı olan, Azerbaycan'a bağlı Nahçıvan bölgesinden çıkıyor ve Ermenistan'ın güneyinde Zengezur (Ermenice Syunik) üzerinden geçerek bu bölgeyi Bakü'ye bağlıyor. Bakü için bu koridor, Nahçıvan'a doğrudan bir kara bağlantısı sunacak ve Türkiye ile de bağları güçlendirecek. Koridor ayrıca Azerbaycan'ın küresel ölçekte önemli bir ulaşım ve lojistik merkezi olarak konumunu güçlendiriyor. Anlaşma uyarınca yeni koridor rotası, Ermenistan yasalarına göre işletilecek ve ABD liderliğindeki bir konsorsiyum tarafından yönetilecek. Öncelikli amacın ticari olduğu vurgulanıyor. Buna göre anlaşma ticari bağlantıyı, altyapıyı (örneğin demiryolu, boru hatları, fiber optik) ve bölgesel entegrasyonu teşvik etmeyi amaçlıyor. Öte yandan Güney Kafkasya'daki geleneksel Rus etkisini zayıflatarak ve ABD'yi kilit bir bölgesel güç konumuna getirecek bir değişimin de habercisi. Washington'dan çıkan anlaşma kabaca şu şartları içeriyor: - Güzergah yine Zengezur’dan geçecek. Ancak tamamen Ermenistan yasalarına tabi olacak. - Altyapı yatırımlarını ve işletmesini ABD liderliğindeki bir konsorsiyum üstlenecek. - Azerbaycan, Nahçıvan’a doğrudan kara bağlantısı kazanacak. Ermenistan ise uluslararası yatırım ve egemenlik güvencesi alacak. Yeni koridor tasarısı, Rusya için jeopolitik anlamda büyük bir kayba işaret ediyor; zira Azerbaycan-Ermenistan arasındaki eski transit rolü kaybetmiş oldu. İran ile ilişkiler hassaslaşırken, Rusya’nın güvenlik garantörlüğü de zayıflayabilir. Zengezur Koridoru fikri, Rusya'nın eski Sovyetler sonrası bölgedeki nüfuzunu yeniden tesis etme aracı olarak görülüyordu. Fakat TRIPP ile birlikte, ABD bu güzergâh üzerinde kontrolü ele alarak Rusya’nın bölgedeki etkisinin ciddi şekilde azalmasına yol açabilir. Time ve Washington Post gibi yayınlar bu yeni anlaşmanın “Rusya ve İran için jeopolitik bir geri adım” olduğunu, Moskova’nın hâkimiyeti zayıflatabileceğini vurguladı. Foreign Policy'deki bir analizde bu tarz sınır ötesi koridor projelerinin egemenlik ilkelerini zayıflatabileceği, dolayısıyla Rusya'nın bölgedeki hakimiyetinin ve barış sürecindeki belirleyici rolünün tehlikeye düşebileceği ifade edildi.