Çevresel kaygılara rağmen Türkiye'ye plastik atık gönderiliyor

Çevresel kaygılara rağmen Türkiye'ye plastik atık gönderiliyor

Akdeniz'de biriken plastik parçacıklar tartışma yaratırken, Adana'daki sulama kanallarından denizlere saatte 5,3 milyardan fazla mikroplastik parçacığı taşındığı hesaplanıyor. Bu tabloya rağmen AB, Türkiye'ye her yıl yüz binlerce ton plastik atık göndermeye devam etme kararı aldı. Ancak, AB'nin Atık Sevkiyatı Tüzüğü, belirli atık türlerinin üçüncü ülkelere ihracatını sınırlandırıyor. Düzenleme kapsamında Avrupa Komisyonu'nun, büyük miktarda plastik atık ithal eden OECD ülkelerinde bu atıkların ciddi çevresel zarara veya sağlık sorunlarına yol açıp açmadığını 21 Mayıs'a kadar değerlendirmesi gerekiyordu. Turizm sektöründen itirazlarla gündeme gelen kirlilik tartışması, Adana ve Mersin'deki atıkların etkisiyle başlayarak, Alanya, Kemer, Fethiye ve Antalya sahillerine kadar yayıldı. Sahillerde ve suda biriken plastik parçacıkların görüntüleri sosyal medyada tartışma yaratırken, Adana'daki sulama kanallarından denizlere saatte 5,3 milyardan fazla mikroplastik parçacığı taşındığı hesaplanmıştı. Haziran 2020'de BBC'nin gerçekleştirdiği bir araştırma, Avrupa'nın plastik atıklarının Türkiye'de geri dönüşüm tesislerinin yoğun olduğu Adana'ya gönderdiğini ilk kez belgelemişti. Gazeteciler, Londra'da üç çöp poşetine GPS izleyiciler yerleştirerek İngiltere'deki bir süpermarketteki plastik atıkları takip etmiş, böylece atıkların yolculuğunun Adana'da son bulduğu gün yüzüne çıkmıştı. Üstelik haberde, büyük miktarda plastik atığın geri dönüştürülmek yerine yol kenarlarına döküldüğü ve yakıldığı ifade ediliyordu. Greenpeace Almanya, Greenpeace Akdeniz ve İnsan Hakları İzleme Örgütü'nün sonraki raporları, Türkiye'de ithal atıkların yasadışı yakılmasının zararlı sonuçlarını daha sonra birçok kez gündeme getirmişti. Ancak bu tabloya rağmen, Avrupa Birliği (AB), Türkiye'ye her yıl yüz binlerce ton plastik atık göndermeye devam etme kararı aldı. Avrupa Komisyonu'nun Türkiye'deki atık yönetimine ilişkin 1 Eylül tarihli değerlendirmesinde ciddi sorunlara dikkat çekilmesine karşın, AB'den Türkiye'ye yapılan plastik atık sevkiyatlarının durdurulmasına gerek olmadığı sonucuna varıldı. Yani Türkiye'ye plastik çöp sevkiyatı devam edecek. Raporda özellikle plastik atıkların nasıl yönetildiğine ilişkin bilgilerin "sınırlı" olduğu, AB düzenlemelerinin Türkiye'de nasıl uygulandığı ve denetlendiği konusunda belirsizlik bulunduğu ve ilgili paydaşların politika uygulama süreçlerine katılımının yetersiz kaldığı belirtiliyor. Komisyonun görüştüğü bazı paydaşlar, Türkiye'deki plastik atıkların yalnızca yaklaşık yüzde 10'unun geri dönüştürüldüğünü tahmin ediyor. Buna göre, atıkların büyük bölümü hâlâ depolama sahalarına gönderiliyor, uygun olmayan yöntemlerle bertaraf ediliyor veya çevreye karışıyor. Raporda bu sorunların, AB'nin Atık Sevkiyatı Tüzüğü'nün 45. maddesi kapsamında Türkiye'ye yönelik atık ihracatının askıya alınması için potansiyel gerekçeler arasında değerlendirilebileceğine dikkat çekiliyor. Buna rağmen AB'nin yürütme organı Avrupa Komisyonu, atık sevkiyatlarının devam etmesine karar verdi. Uzun yıllar boyunca AB'nin plastik atıklarının ana hedefi Çin'di. Ancak, 2018'de Çin, plastikler de dahil olmak üzere çeşitli atık türlerinin ithalatını yasaklayan "Ulusal Kılıç" politikasını uygulamaya koydu. Bu da ülkenin çöp ithalatında keskin bir düşüşü beraberinde getirdi. Böylece ana hedef de Türkiye haline geldi. Komisyonun değerlendirmesine göre Türkiye, 2025'te AB'den 510 bin ton plastik atık ithal etti. Bu miktar, yaklaşık 25 milyar adet meşrubat şişesine eşdeğer. Türkiye'ye gönderilen plastik atıklar, AB'nin Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) ülkelerine yaptığı toplam plastik atık ihracatının yüzde 70'ini oluşturuyor. AB'nin dünyaya ihraç ettiği tüm plastik atıkların yüzde 36'sı Türkiye'ye gönderildi.