Avrupa'nın aşırı sıcak yazları yeni normal mi? Bilim ne diyor?

Bu yaz Avrupa'da sıcaklıklar yeni bir zirveye ulaştı; yaz başındaki aşırı sıcak hava dalgaları kıta genelinde hastalıklara, ölümlere ve altyapının çökmesine yol açtı. Bu tarz sahneler yeni normalimiz olabilir.

Pazar günü Almanya, Çek Cumhuriyeti ve Polonya genelinde sıcaklıkların 40°C'ye ulaşmasıyla ulaşım aksadı. Fransa'da ise ortalama 29,8°C olan günlerin ardından, bir kasabada 44°C'ye kadar yükselen sıcaklıklar fırtınalara yol açarak tahminen 1.000'den fazla ölüme neden oldu. Dünya Su Örgütü'ne göre, yalnızca geçen yaz yaşanan sıcak hava dalgası, 12 Avrupa ülkesinde iklimle bağlantılı yaklaşık 2.300 ölüme neden oldu. Dünya Hava Durumu Atıfları(WWA9 tarafından yapılan bir araştırma, bu seviyedeki yoğun sıcaklıkların 2003 yılına göre on ila yüz kat daha olası olduğunu ve 50 yıl önce ise duyulmamış bir şey olduğunu ortaya koydu. Dünya Sağlık Örgütü'nün (DSÖ) Avrupa bölge direktörü Dr. Hans Kluge, "Isıya bağlı ölüm oranlarının Avrupa'nın ısınan ikliminin bir özelliği olarak kalması muhtemel" uyarısında bulundu. Ölüm oranlarının 1990'lardan bu yana yılda ortalama milyon kişi başına 52 arttığını ve bu eğilimin kendiliğinden tersine dönme belirtisi göstermediğini söyledi. Peki bu durum gelecek için ne anlama geliyor? Bu sıcaklıklar yeni normal mi, eğer öyleyse neden? Evet, kesinlikle öyle görünüyor. WWA'yagöre, 1976 Haziran'ında sıcak hava dalgaları genel olarak yaklaşık 3,5°C daha serin, 2003'te ise 2°C daha serin geçmişti. WWA'nın modellemesi daha da ileri gidiyor: mevcut emisyon oranlarında, bu yaz yaşanan sıcak hava dalgası büyüklüğünde bir olayın her birkaç on yılda bir meydana gelmesi bekleniyor ve bugünkü aşırı sıcaklıklar, yüzyılın ortalarına doğru sıradan bir yazın nasıl görünebileceğinin bir ön izlemesi niteliğinde. Bu durum neden şimdi Avrupa'da yaşanıyor? Doğrudan tetikleyici, yüksek basınç sisteminin durması veya "ısı kubbesi" olarak adlandırılan ve ısıyı günlerce veya haftalarca tek bir yoğun alanda hapseden bir durumdur. Isı kubbeleri yeni bir olgu değil, ancak Avrupa'nın zaten değişmiş olan temel sıcaklık çizgisi, aynı modelin artık on yıllar öncesine göre çok daha sıcak sonuçlar doğurması anlamına geliyor, diye belirtiliyor. Reading Üniversitesi'nden Profesör Hannah Cloke, yeni ve aşırı hava olaylarının ardındaki ısınmanın, on yıllar önce salınan emisyonlardan kaynaklandığını ve iklim sisteminin tepki vermesinin zaman aldığını, bu nedenle geçmişteki kirliliğin etkilerini şimdi hissettiğimizi söyledi Avrupa Komisyonu'nun iklim değişikliği hizmeti  Copernicus'un 2025 Avrupa İklim Durumu raporu bunu doğruluyor: kıtanın yüzde 95'inden fazlasında geçen yıl ortalama yıllık sıcaklıkların üzerinde değerler görüldü; bunun yanı sıra Alp buzullarında rekor düzeyde erime ve Avrupa'da şimdiye kadar ölçülen en yüksek deniz yüzeyi sıcaklıkları yaşandı. Avrupa'nın küresel ortalamaya göre yaklaşık iki kat daha hızlı ısınması nedeniyle, küresel ortalamayla arasındaki bu farkın giderek genişlemesi bekleniyor; yani önümüzdeki on yıllarda dünya ortalama olarak ne yaşarsa yaşasın, Avrupa muhtemelen önce ve daha kötü bir şekilde etkilenecektir. Bu gidişat geri döndürülemez mi? Kısmen. Hasarın bir kısmı kalıcı, bir kısmı ise henüz değil. Buzulları ele alalım. Cloke'un dediğine göre, on yıllar öncesinden gelen kirliliğin etkileri birikimli olduğu için, "bu yaz yaşadığımız şeylerin bir kısmı zaten kalıcı hale gelmiş durumda". Alplerdeki buzulların, Avrupa'nın büyük nehirlerini besleyen su kaynaklarının, toparlanma olasılığının çok ötesinde küçüldüğünü ve yaz aylarındaki nehir akışına katkılarının "kalıcı olarak azaldığını" söylüyor. Ancak her şey kesinleşmiş değil. Cloke, "Önlenen her ton emisyon, bundan sonra olacakların olasılığını değiştiriyor" diyor. Dolayısıyla şimdi yapacaklarımız, gelecekte yaşanması zor yazlar ile "gerçekten başa çıkamayacağımız" yazlar arasındaki farkı belirleyecektir. Kuzey Avrupa'daki yeraltı suları gibi bazı kaynaklar hâlâ iyileşebiliyor; ancak "her kurak yılla birlikte harekete geçme fırsatı daralıyor" diyor. Bu durum insan sağlığına nasıl zarar veriyor? Hasar şimdiden çok ağır ve muhtemelen daha da kötüleşecek.