ANKARA (AA) - MİA'dan Dr. Celal Erbay'ın kaleme aldığı "Çip Savaşları ve Nadir Toprak Elementleri" başlıklı analiz yayımlandı.

Çipleri yalnızca teknolojik bir ürün değil, ekonomik güvenlik, dijital egemenlik ve uluslararası güç dengeleriyle doğrudan bağlantılı stratejik bir alan olarak ele alan analizde, çip üretiminin, doğrusal bir süreçten ziyade tasarım, üretim, test ve paketleme gibi aşamaların sıkı koordinasyonuna dayandığı ifade edildi.

Bu üretim zincirinin ABD, Tayvan, Güney Kore, Çin, Japonya ve Hollanda gibi belirli ülkelerde yoğunlaştığı belirtilen çalışmada, bu yapının küresel verimliliği artırmakla birlikte ülkeler arasında stratejik bağımlılıkları da artırdığına işaret edildi.

Analizde, 2020-2023 döneminde yaşanan küresel çip krizinin, sistemin ne denli kırılgan olduğunu ortaya koyduğu vurgulanarak, ABD'nin iç üretimi artırmak için 2022'de yürürlüğe koyduğu yasa ve Çin'in yerli üretimi güçlendirmeye dönük devlet destekli adımları öne çıkarıldı.

- "ABD-Çin arasındaki çip rekabeti çok katmanlı ve stratejik boyutlar içeriyor"

Çiplerin yalnızca teknolojik bileşenler değil, aynı zamanda küresel güç mimarisini şekillendiren stratejik araçlar olduğu vurgulanan çalışmada, yapay zeka, yüksek başarımlı hesaplama, enerji verimliliği ve veri işleme kapasitesi gibi alanlardaki gelişmenin çip teknolojisinin niteliğiyle doğrudan bağlantılı olduğuna vurgu yapıldı.

Bu çerçevede, gelişmiş üretim süreçleri, ileri paketleme teknikleri ve donanım-yazılım uyumunun, birim enerji başına performansı belirleyen temel unsurlar olduğu vurgulandı.

Analizde, ABD ile Çin arasında çipler üzerinden süren rekabetin çok katmanlı ve stratejik boyutlar içerdiği öne çıkarıldı.

Bu rekabetin, standart belirleme, tasarım yazılımları, ekipman tedariki ve kritik ham madde erişimi gibi alanlara yayıldığı belirtilen çalışmada, Çin'in nadir toprak elementleri (NTE) üretimi ve rafinaj süreçlerindeki üstünlüğünün, çip savaşlarını daha geniş bir jeopolitik düzleme taşıdığı ifade edildi.

Yarı iletkenlerin ulusal güvenlik, kurumsal kapasite ve dış politika esnekliğiyle iç içe geçtiği belirtilen analizde, çiplerin bu yönüyle, sadece teknik değil aynı zamanda politik bir strateji nesnesine dönüştüğü vurgulandı.

Değerlendirmede, çip üretiminde kullanılan NTE, galyum ve germanyum gibi stratejik girdilerin tedarik zinciri güvenliği açısından kritik olduğu ifade edildi. Bu elementlerin çiplerin yanı sıra çip üretiminde kullanılan makinelerde de temel rol oynadığına dikkat çekildi.

Çin hakimiyetinde bulunan bu girdilere yönelik ihracat kısıtlamalarının maliyetleri artırabileceği ve üretim takvimlerini uzatabileceği bildirilen çalışmada, bu nedenle ülkelerin "en az iki tedarikçi ve iki coğrafya" ilkesine dayalı çeşitlendirme stratejilerine yöneldiği belirtildi.

Analizde, bu stratejilerin yalnızca ticari değil, jeopolitik bir güvenlik politikası niteliği taşıdığı ifade edildi.

Küresel çip üretiminin merkezinde yer alan Tayvanlı TSMC firmasının olası üretim kesintilerinin, elektronik dışındaki sektörleri de olumsuz bir şekilde etkileyebileceği vurgulandı.

Bu bağlamda, "Tayvan+1" stratejisiyle çip üretiminin farklı ülkelere kaydırılmasının uluslararası sistemde öne çıkan bir yönelim olduğuna işaret edilen çalışmada, kısa vadede üstünlüğü belirleyen faktörün üretim kapasitesinden çok, dayanıklı ve hızlı adapte olabilen sistemler olacağı kaydedildi.

Türkiye açısından sıfırdan ileri çip üretim hattı kurmaktan ziyade güçlü olunabilecek aşamalara odaklanmanın daha gerçekçi bir yaklaşım olduğu değerlendirmesine yer verilen analizde, çip tasarımı, ileri paketleme ve test altyapılarının geliştirilmesinin, Türkiye'nin rolünü artırabilecek alanlar olduğu ifade edildi.

Güç elektroniği gibi yükselen talep alanlarına uygun modül üretiminin desteklenmesi gerektiği belirtilen çalışmada, Türkiye'nin sahip olduğu NTE kaynaklarının ülke içinde ayrıştırılarak kalıcı mıknatıs gibi katma değerli ürünlere dönüştürülmesinin stratejik avantaj sağlayacağı bildirildi.

Avrupa Birliği (AB) ile standardizasyon ve sertifikasyon alanında sağlanacak uyumun, Türkiye'yi kıta pazarına yakın ve güvenilir bir tedarik ortağı konumuna taşıyabileceği vurgulandı.

Uzun vadeli tedarik anlaşmaları, çevresel izinlerin öngörülebilir şekilde yönetimi ve geri dönüşüm kapasitesinin artırılması analizde önerilen tamamlayıcı unsurlar arasında yer aldı.

Türkiye için önerilen stratejik konumlanma, çip tasarımında yetkin, test ve paketlemede güçlü, NTE tedarikinde ise dayanıklı bir yapının inşası olarak tanımlandı.

Çip üretiminde "sıfır bağımlılık" hedefine ulaşmanın gerçekçi olmadığı ifade edilen analizde, bunun yerine çeşitlendirme, yerli işleme kapasitesi, geri dönüşüm ve stratejik stok yönetimine dayalı dört ayaklı bir "dayanıklılık mimarisi" önerildi.

Tedarik zincirinin herhangi bir halkasında yaşanacak aksaklığın, tüm sistemde maliyet ve zaman kaybına neden olacağı kaydedilen çalışmada, zorunlu asgari stok seviyeleri, çevresel etkileri gözeten mineral ayrıştırma yatırımları ve uzun vadeli alım taahhütlerinin bu mimarinin unsurları olduğu belirtildi.

Kritik kimyasallar, ileri paketleme malzemeleri ve yüksek saflıkta gazların tedarik stratejilerinin vazgeçilmez bileşenleri olduğu ifade edildi.

Bu yapıların sadece teknik değil, siyasi ve çevresel sürdürülebilirlik kriterleriyle de uyumlu olması gerektiği bildirildi.

Çip stratejilerinin giderek daha fazla kaynak siyasetiyle iç içe geçtiği belirtilirken, Türkiye'nin bu alanda etkin bir pozisyon almasının bölgesel rolünü güçlendireceği öne çıkarıldı.

Sonuç bölümünde, tedarik güvenliğine dayalı planlamaların çip politikasının merkezine alınmasının gereklili olduğu belirtildi.

Muhabir: Orhan Onur Gemici