İSTANBUL (AA) - ABD Başkanı Trump'ın göreve geldikten sonra Grönland üzerindeki stratejik hedeflerini açık biçimde vurgulaması Arktik'te giderek önem kazanan ticaret yollarını küresel gündemin üst sıralarında tutmaya devam ediyor.

Stratejik coğrafi konumu nedeniyle Rusya ve diğer ülkelerden gelebilecek askeri tehditlere karşı ABD balistik füze erken uyarı sistemleri açısından hayati önem taşıyan Grönland, aynı zamanda buzulların geri çekilmesiyle erişilebilir hale gelmesi beklenen nadir toprak elementleri, kritik mineraller ve enerji kaynaklarıyla da dikkati çekiyor.

Trump'ın söz konusu adımı, yalnızca ABD'nin Kuzey Kutbu'ndaki askeri ve siyasi varlığını güçlendirme çabası olarak değil, aynı zamanda küresel ticaretin geleceğinde kritik rol oynayabilecek Arktik deniz rotalarına yönelik artan rekabetin bir yansıması olarak değerlendiriliyor.

Son yıllarda iklim değişikliğinin etkisiyle hızlanan buz erimeleri, Arktik Okyanusu'nda daha uzun süreli ve daha geniş alanlarda seyrüsefer imkanı sağlarken, Asya ile Avrupa arasındaki mesafeyi kısaltabilecek yeni deniz yolları da giderek daha fazla tartışılır hale geliyor. Bu durum, Süveyş ve Panama kanallarına bağımlılığı azaltabilecek alternatif rotaların fizibilitesini yeniden gündeme getiriyor.

NSR, Avrupa ile Doğu Asya arasındaki taşımacılıkta süreyi kısaltıp maliyetleri düşürüyor

İstanbul Üniversitesi Deniz Bilimleri ve İşletmeciliği Enstitüsü ve Dokuz Eylül Üniversitesinden araştırmacıların "Değişen Okyanuslar ve Deniz Taşımacılığı: Arktik Bölgesinde Yeni Güzergahlar ve Coğrafi Elverişlilik" başlıklı çalışması, iklim değişikliği nedeniyle açılan NSR'nin Avrupa ile Doğu Asya arasındaki taşımacılıkta süreyi kısaltıp maliyetleri düşürdüğünü ortaya koydu.

AA muhabirinin çalışmadan derlediği bilgilere göre, kuzey ve doğu limanları için NSR büyük avantaj sağlarken, Singapur gibi güney uç noktalar için Süveyş kanalı hala daha uygun.

Araştırmada, Arktik bölgesindeki deniz buzlarının 1979'dan bu yana yüzde 75'in üzerinde azaldığı, bunun da NSR'yi daha erişilebilir kıldığı belirtildi. NSR'nin kullanılmasıyla Avrupa-Asya hattında seyir süresinin geleneksel rotalara göre yaklaşık yüzde 40 kısalabileceği kaydedildi.

Avrupa limanlarından Asya'ya olan mesafelerin karşılaştırıldığı araştırmada, NSR'nin Süveyş'e göre daha kısa ve maliyetli olduğu ortaya koyuluyor.

Buna göre, Birleşik Krallık'ın Felixstowe Limanı'ndan Singapur'a Süveyş üzerinden 8 bin 219, NSR üzerinden 9 bin 597 deniz mili, Şanghay'a 10 bin 456'ya karşılık 7 bin 640 deniz mili, Hong Kong'a 9 bin 679’a karşılık 8 bin 313 deniz mili, Pusan'a 10 bin 722'ye karşılık 7 bin 186 deniz mili, Yokohama'ya 11 bin 111'e karşılık 6 bin 817 deniz mili, Manila'ya ise 9 bin 560'a karşılık 8 bin 531 deniz mili mesafe bulundu.

Araştırmada, Avrupa'nın diğer önde gelen limanları için de bu durumun geçerli olduğu gözlemlenirken, Yokohama-Hamburg hattında farklı hız ve gemi tipleriyle 39 senaryo hesaplandı. Bu hesaplamalar sonucunda NSR rotasının neredeyse tüm senaryolarda Süveyş'e göre avantaj sağladığı görüldü.

Araştırmada, seçilen gemi tipi, buzkıran desteği ve hızlara göre NSR'nin bazı durumlarda maliyeti yarıya düşürdüğünü ortaya koydu.

Buz sınıfı gemilerin buzkıransız çalışabildiği senaryolarda zaman ve maliyet verimliliği en yüksek seviyelere ulaşırken, Transpolar Deniz Yolu'nun ise buz koşullarının iyileşmesi halinde NSR'den bile daha kısa sürede tamamlanabileceği öngörüldü.

Araştırmada ayrıca liman çiftleri bazında coğrafi eşikler belirlendi. Buna göre, Bilbao ile Yokohama arasında NSR rotasıyla sefer 41 günde 368 dolara gerçekleşirken aynı hatta Süveyş üzerinden 50 gün 503 dolara çıkıyor.

Bilbao-Singapur hattında ise NSR rotası 53 gün ve 492 dolarken Süveyş rotasının 36 gün ve 361 dolar ile daha avantajlı olduğu belirtiliyor. Kopenhag-Yokohama hattında NSR rotası 35 gün ve 305 dolarken Süveyş rotası 54 gün ve 543 dolar. Kopenhag-Singapur hattında ise NSR 47 gün ve 430 dolar, Süveyş ise 42 gün ve 421 dolar ile daha uygun.

Avrupa'nın güney sınırı için yapılan hesaplamalarda Le Havre-Singapur hattında NSR rotası 49 gün 451 dolar iken Süveyş rotası 39 gün 391 dolar ile daha avantajlı bulundu. Le Havre-Manila hattında ise her iki rota da 44 günde tamamlanırken, NSR rotası konteyner başına 399 dolara, SCR rotası ise 442 dolara mal oldu.

Araştırmada, tüm bu veriler ışığında NSR'nin Avrupa'nın kuzeyi ile Doğu Asya'nın kuzey limanları arasında zaman ve maliyet açısından belirgin üstünlük sağladığını, Singapur gibi güney uç noktalar içinse Süveyş Kanalı'nın halen daha elverişli olduğu vurgulandı.

Uzmanlar, NSR'nin giderek daha da önem kazanmasıyla beraber dünyanın en büyük adası Grönland'ın ABD için daha da önemli hale geldiğini ancak NSR'nin her ne kadar mesafe ve zaman avantajı sunsa da sert iklim koşulları, sınırlı liman altyapısı, buz kırıcı ihtiyacı ve yüksek sigorta maliyetleri gibi ciddi lojistik zorluklar barındırdığına dikkati çekiyor.

Muhabir: Emirhan Yılmaz